O 5000 lat starszy: Genetycy odkryli w Turcji DNA najstarszego psa na świecie

25 marca 2026 roku prestiżowe czasopismo naukowe Nature opublikowało wyniki dwóch zakrojonych na szeroką skalę badań, które w sposób fundamentalny zmieniają dotychczasową chronologię relacji łączących człowieka z psem. Międzynarodowy zespół ekspertów reprezentujący siedemnaście instytucji naukowych, w tym tak uznane ośrodki jak Uniwersytet Oksfordzki oraz Muzeum Historii Naturalnej w Londynie, przedstawił przekonujące dowody na to, że psy towarzyszyły ludziom już w samym środku ostatniej epoki lodowcowej, pełniąc rolę wiernych kompanów w trudnych warunkach klimatycznych.

• Przełomowe datowanie: Szczegółowa analiza genetyczna szczątków odnalezionych w jaskini Pınarbaşı w środkowej Turcji wykazała, że pochodzą one sprzed 15 800 lat. Jest to data o 5000 lat wcześniejsza niż jakiekolwiek dotychczasowe, potwierdzone dane naukowe dotyczące udomowienia tych zwierząt, co rzuca nowe światło na początki naszej wspólnej historii.
• Geografia znalezisk: Ślady o podobnej starożytności, datowane na 14 300 lat, zostały zidentyfikowane w jaskini Gough w Wielkiej Brytanii. Dowodzi to jednoznacznie, że psy były szeroko rozpowszechnione na terenie całej Eurazji jeszcze na długo przed powstaniem pierwszych kultur rolniczych i osiadłego trybu życia.
• Dieta i opieka: Badania izotopowe kości ujawniły, że ówcześni łowcy-zbieracze dzielili się ze swoimi czworonożnymi towarzyszami pożywieniem. W szczególności wykazano, że psy były regularnie karmione rybami, co świadczy o wysokim poziomie empatii i celowej opiece ze strony ludzi paleolitu.
• Rytuały pogrzebowe: Na terenie Turcji odkryto szczenięta, które zostały celowo pochowane obok ludzi lub bezpośrednio nad ludzkimi grobami. Takie znaleziska wskazują na wyjątkowy status kulturowy tych zwierząt w pradawnych społecznościach, sugerując, że traktowano je jako pełnoprawnych członków grupy.

Dlaczego to odkrycie jest uznawane za tak istotne dla współczesnej nauki? Do tego momentu za najstarszy potwierdzony wzorzec psiego DNA uznawano szczątki liczące około 10 900 lat. Nowe dane pochodzące z Pınarbaşı stanowią twardy dowód na to, że proces ewolucyjnego oddzielenia się psów od wilków nastąpił znacznie wcześniej, niż sugerowały to dotychczasowe modele teoretyczne i analizy archeologiczne.

Analiza genetyczna wykazała również fascynujące powiązania rodowodowe między dawnymi a współczesnymi zwierzętami. Okazało się, że „pierwszy pies” z Turcji jest genetycznie znacznie bliższy współczesnym rasom europejskim i bliskowschodnim, takim jak bokser czy saluki, niż rasom arktycznym, do których zaliczamy na przykład husky. Sugeruje to, że główne linie genetyczne współczesnych psów zaczęły się krystalizować i stabilizować już w okresie późnego paleolitu.

Ogromne znaczenie tych odkryć podkreśla dr Lucky Skarsbrook, współautor badań, w swoim komentarzu dla magazynu Nature. Naukowiec zaznacza, że fakt, iż ludzie wymieniali się psami na tak wczesnym etapie rozwoju cywilizacji, mimo dzielących ich tysięcy kilometrów, świadczy o kolosalnej wartości tych zwierząt dla ówczesnych społeczności. Psy nie były jedynie przypadkowymi towarzyszami, lecz kluczowym elementem przetrwania gatunku ludzkiego.

Według badaczy, psy nie były jedynie zwierzętami bytującymi w pobliżu ludzkich obozowisk w poszukiwaniu resztek jedzenia. Stały się one integralną częścią ludzkiej struktury społecznej, pełniąc role, które wykraczały poza zwykłe współistnienie. To odkrycie ostatecznie potwierdza, że więź między człowiekiem a psem jest jedną z najstarszych i najtrwalszych relacji w historii naszej planety, sięgającą czasów znacznie dawniejszych, niż mogliśmy przypuszczać jeszcze kilka lat temu.