Các chuyên gia địa chất giải mã hiện tượng băng hình chữ nhật kỳ lạ gần trạm Syowa

Mạng xã hội gần đây đang xôn xao về một cấu trúc hình chữ nhật đặc biệt được phát hiện trên dải băng Đông Nam Cực, tọa lạc tại tọa độ 69°00'50'' vĩ độ Nam và 39°36'22'' kinh độ Đông. Sự xuất hiện của khối băng có hình dáng hình học hoàn hảo này giữa điều kiện khắc nghiệt của Nam Cực đã làm nảy sinh vô số giả thuyết về nguồn gốc của nó. Tuy nhiên, vào tháng 1 năm 2026, cộng đồng khoa học đã đưa ra những lời giải thích chính thức, khẳng định đây là một hiện tượng tự nhiên hoàn toàn không có sự can thiệp của con người.

Giáo sư Bethan Davies từ Đại học Newcastle, một chuyên gia uy tín trong việc tái thiết lập động lực học của các dòng sông băng, đã giải thích rằng hình dáng này là kết quả của các quá trình địa chất và khí hậu tự nhiên. Bà Davies, người đồng thời là chuyên gia hàng đầu của trang AntarcticGlaciers.org và là thành viên Ủy ban Tên địa danh Nam Cực của Vương quốc Anh, cho rằng hiện tượng này có thể bắt nguồn từ một tảng băng trôi bị mắc cạn hoặc sự lộ ra của một sườn núi đá do lớp băng bao phủ bị mỏng đi. Các nghiên cứu của bà tập trung vào cách thức các dòng sông băng và dải băng phản ứng với những điều kiện khí hậu biến đổi, một yếu tố then chốt để dự báo mực nước biển dâng trong tương lai.

Các chuyên gia xác nhận rằng đặc điểm này là hệ quả của sự tương tác phức tạp giữa dòng chảy của băng và các chướng ngại vật dưới lớp băng vốn tạo nên địa hình. Cấu trúc này đã được mài giũa bởi những cơn gió katabatic mạnh mẽ và các kiểu tan chảy đặc thù, tạo nên những đường nét rõ rệt. Gió katabatic là hiện tượng đặc trưng tại Nam Cực, nơi không khí lạnh ở bề mặt cao nguyên băng trở nên đậm đặc hơn và đổ dồn xuống dưới tác động của trọng lực về phía đại dương, đôi khi đạt tốc độ tới 20 m/s ở các vùng ven biển. Những luồng gió này thổi liên tục theo dòng chảy của sông băng mà không có chu kỳ ngày đêm, do lớp băng luôn làm lạnh không khí một cách ổn định.

Dải băng Nam Cực bao phủ khoảng 98% lục địa và là kho dự trữ băng lớn nhất hành tinh với diện tích 14 triệu km² và thể tích lên tới 26,5 triệu km³. Lượng băng khổng lồ này tương đương với khả năng làm mực nước biển toàn cầu dâng cao thêm 58 mét. Dải băng Đông Nam Cực, nơi đặt trạm Syowa, là một cao nguyên băng đồ sộ với độ cao trung bình khoảng 3 km và độ dày băng trung bình đạt 2,5 km. Đây chính là nơi hình thành những cơn gió thổi mạnh mẽ, vận chuyển không khí lạnh buốt từ trung tâm lục địa ra bên ngoài.

Giáo sư Davies, người vừa vinh dự nhận Huy chương Richardson năm 2024 vì những đóng góp xuất sắc cho ngành băng hà học, đã sử dụng hình ảnh vệ tinh và dữ liệu địa mạo để tái hiện hành vi trong quá khứ và hiện tại của các dòng sông băng. Trong bối cảnh của cấu trúc hình chữ nhật này, phương pháp luận của bà cho phép hiểu rõ cách dòng băng di chuyển dưới tác động của trọng lực và địa hình có thể bao quanh hoặc mài mòn một chướng ngại vật dưới băng, tạo ra ảo giác về một hình dáng nhân tạo. Tại Nam Cực, những cơn gió tương tự như gió katabatic có thể đạt vận tốc lên tới 200 dặm/giờ, khẳng định khả năng xói mòn và điêu khắc mạnh mẽ của chúng đối với bề mặt băng giá.

Như vậy, hình dáng chữ nhật vốn là chủ đề bàn tán trên internet thực chất là một ví dụ sinh động về cách các quá trình vật lý cơ bản — như dòng chảy trọng lực của băng, sự tương tác với lớp đá nền và các hiện tượng khí tượng cực đoan như gió katabatic — có thể tạo ra những cấu trúc trông có vẻ không tự nhiên trên Trái Đất. Hiện tượng này một lần nữa khẳng định sự phức tạp và tính năng động của các hệ thống băng hà, vốn luôn không ngừng biến đổi dưới tác động của các lực nội sinh và ngoại sinh.