Thế hệ trẻ gia tăng tâm linh cá nhân song song với giảm gắn kết thể chế tôn giáo

Một nghiên cứu quốc tế gần đây đã ghi nhận sự dịch chuyển đáng kể trong đời sống tinh thần của nhóm người trưởng thành trẻ tuổi, cụ thể là những người trong độ tuổi từ mười tám đến hai mươi chín, với mức độ tâm linh được báo cáo là gia tăng trong vòng năm năm qua. Khảo sát được tiến hành trên tám quốc gia, bao gồm Argentina, Brazil, Ý, Kenya, Mexico, Philippines, Tây Ban Nha và Vương quốc Anh, cho thấy 50% số người tham gia báo cáo mức độ tâm linh của họ đã tăng lên. Nguyên nhân một phần được cho là do nhóm này có cái nhìn phê phán hơn đối với các vấn đề xã hội nhức nhối như chiến tranh và tham nhũng đang diễn ra. Xu hướng này minh họa việc thế hệ trẻ đang chủ động tìm kiếm sự siêu việt và thỏa mãn nội tâm, đồng thời dần rời xa các cấu trúc tôn giáo truyền thống có tổ chức.

Tại Việt Nam, người trẻ có xu hướng tin vào “năng lượng vũ trụ” hơn là các khái niệm siêu việt truyền thống, coi tâm linh gần với ý nghĩa “tâm lý” để tự điều trị và tìm kiếm định nghĩa chắc chắn cho bản thân trong cuộc sống bấp bênh. Nghiên cứu tại Hà Nội cho thấy, trong số những người đi lễ chùa, nhóm tuổi 20-30 chiếm ưu thế với 40,9%, chứng tỏ sự tham gia của người trẻ vào các hoạt động tôn giáo truyền thống vẫn diễn ra, dù họ có thể đang tìm kiếm sự giải tỏa khỏi áp lực cuộc sống hiện đại.

Các tổ chức tôn giáo chính thống đang nỗ lực điều chỉnh chiến lược để bắt kịp sự thay đổi này, tập trung vào việc áp dụng các phương tiện truyền thông đương đại và thông điệp gần gũi hơn để khơi dậy sự khao khát tâm linh vốn có trong giới trẻ. Những nỗ lực này bao gồm tái định hình các câu chuyện tôn giáo lịch sử trong bối cảnh hiện đại hoặc liên kết với các nhân vật có ảnh hưởng trong văn hóa đại chúng gợi lên chủ đề tâm linh. Một số tổ chức áp dụng phương pháp mục vụ được tinh giản, nơi giáo sĩ sử dụng ngôn ngữ dễ tiếp cận để kết nối kinh điển với thực tiễn đời sống hàng ngày, một chiến lược được ghi nhận là tương quan với việc gia tăng các chỉ số tương tác, chẳng hạn như số lượng đặt lịch hôn lễ.

Dữ liệu toàn cầu cho thấy sự đa dạng trong biểu hiện đức tin. Tại các quốc gia như Kenya, Philippines và Brazil, tỷ lệ người trẻ xác định là “người có đức tin” có thể lên tới 82% đến 92%. Ngược lại, tại Vương quốc Anh, con số này là 48%, trong đó 88% trong số đó cầu nguyện vài lần mỗi tuần. Điều này nhấn mạnh nhu cầu tìm kiếm ý nghĩa và sự an ủi tinh thần là phổ quát, dù hình thức thể hiện có sự khác biệt lớn giữa các nền văn hóa và mức độ thế tục hóa.

Sự gia tăng này cũng đi kèm với việc người trẻ sử dụng các công cụ huyền học phương Tây như bản đồ sao (astrology) như một phương tiện phát triển bản thân, khác biệt với thế hệ trước thường dùng tử vi để xem hạn. Sự giao thoa giữa tâm linh và văn hóa tiêu dùng hiện đại đang tạo ra một “nền kinh tế tâm linh” mới. Ví dụ, tại Trung Quốc, các bài đăng về chiêm tinh và bói bài Tarot thu hút hàng tỷ lượt xem trên các mạng xã hội như Xiaohongshu, và một ứng dụng chiêm tinh đã ghi nhận 2,49 triệu người dùng hoạt động vào tháng 10 năm trước, tăng 57% so với năm trước đó. Các chuyên gia cảnh báo rằng những phương pháp chữa lành dựa trên các trào lưu mới (New Age) chỉ mang tính tạm thời và hướng nội cá nhân, không thể thay thế cho việc tự ra quyết định hoặc các liệu pháp tâm lý được kiểm chứng khoa học.

Các tổ chức tôn giáo cần trang bị kiến thức đầy đủ để truyền thông hiệu quả, tránh tạo ra những biến tướng tiêu cực hoặc bị lợi dụng để trục lợi, đồng thời phát huy các giá trị đạo đức tích cực của tín ngưỡng.