Phương pháp Kết nối Tâm trí và Cơ thể: Hướng đi mới trong việc tăng cường khả năng phục hồi trước căng thẳng

Phương pháp Kết nối Tâm trí và Cơ thể (Mind-Body Bridging - MBB) là một hướng tiếp cận trị liệu tiên tiến, tập trung vào việc củng cố sự dẻo dai về tinh thần thông qua việc phá vỡ các mô hình căng thẳng cố hữu và nâng cao mức độ hạnh phúc tâm lý tổng thể. Được phát triển bởi Tiến sĩ Y khoa Stanley H. Block và nhà tâm lý học lâm sàng Carolyn B. Block, phương pháp này dựa trên Mô hình Hệ thống Bản sắc (Identity System Model - I-System). Theo lý thuyết này, một hệ thống I-System hoạt động quá mức sẽ thúc đẩy việc hình thành các vòng lặp nhận thức cứng nhắc, gây ra sự căng thẳng về mặt cảm xúc và áp lực lên cơ thể.

Khác biệt hoàn toàn với Chương trình Giảm căng thẳng dựa trên Chánh niệm (MBSR) vốn coi trọng các bài thực hành thiền định chính thống, phương pháp MBB không bao gồm các kỹ thuật thiền cổ điển. Thay vào đó, nó sử dụng các bài tập ngắn gọn và có mục tiêu cụ thể, chẳng hạn như Lập bản đồ Tâm trí và Cơ thể cùng các kỹ thuật nhận thức giác quan. Mục tiêu trung tâm của phương pháp là đạt được trạng thái gọi là "Chuyển đổi MBB" (MBB Shift) — một sự chuyển dịch từ chế độ vận hành hạn hẹp do căng thẳng sang trạng thái linh hoạt và thích nghi hơn, điều này đạt được nhờ việc để hệ thống I-System được nghỉ ngơi tạm thời.

Thực hành MBB khuyến khích mỗi cá nhân quan sát những trải nghiệm nội tâm của mình, bao gồm cảm giác cơ thể, cảm xúc và các xung năng, mà không đưa ra phán xét hay bị cuốn vào các luồng suy nghĩ nhận thức. Cách tiếp cận này góp phần cải thiện khả năng điều tiết cảm xúc và giảm bớt sự phản ứng thái quá trước các tác nhân bên ngoài. Các nghiên cứu trong lĩnh vực thần kinh học nhận thức chỉ ra rằng sự nhận thức không định kiến có thể liên quan đến việc giảm hoạt động của mạng chế độ mặc định (default mode network) trong não bộ — mạng lưới vốn gắn liền với sự suy ngẫm tiêu cực và những ý nghĩ lặp đi lặp lại. Trong bối cảnh này, MBB, với tư cách là một hình thức thực hành chánh niệm không thiền định, hướng tới việc khôi phục mối liên kết giữa các quá trình tâm trí và cảm giác cơ thể.

Trong khuôn khổ mô hình MBB, người ta giả định rằng khi hệ thống I-System ở trạng thái kích hoạt, con người thường xuất hiện những suy nghĩ ám ảnh, căng thẳng cơ bắp và giảm sự minh mẫn về nhận thức. Ngược lại, khi hệ thống này được xoa dịu tương đối, các chức năng điều hành của não bộ sẽ hoạt động hiệu quả hơn. Các dữ liệu lâm sàng đã xác nhận hiệu quả tiềm năng của phương pháp này trong việc nâng cao cảm giác hạnh phúc chủ quan, đặc biệt là trong nhóm sinh viên đại học, nơi ghi nhận sự cải thiện rõ rệt về nhận thức căng thẳng và phát triển các kỹ năng đối phó hiệu quả với áp lực học đường.

Hiện nay, phương pháp MBB đang được triển khai rộng rãi trong nhiều bối cảnh trị liệu khác nhau, bao gồm hỗ trợ điều trị chứng nghiện, các rối loạn lo âu, trầm cảm và rối loạn sau sang chấn (PTSD). Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng việc thực hành phương pháp này đòi hỏi quá trình đào tạo chuyên biệt và chứng chỉ chính thức dành cho người hướng dẫn. Các dự án thí điểm cũng cho thấy sự cải thiện vừa phải về chất lượng cuộc sống và năng lực tự thân ở các huấn luyện viên y tế cộng đồng làm việc với những nhóm đối tượng dễ bị tổn thương, mặc dù các mẫu nghiên cứu nhỏ hiện tại vẫn cần được mở rộng thêm trong các nghiên cứu tương lai.

Những dữ liệu bổ sung còn chỉ ra triển vọng đầy hứa hẹn của MBB trong việc hỗ trợ bệnh nhân ung thư, đặc biệt là trong việc giải quyết các vấn đề về rối loạn giấc ngủ và khó khăn thích nghi tâm lý xã hội. Điều này cho phép xem xét phương pháp như một biện pháp can thiệp đa mục tiêu trong lộ trình điều trị toàn diện cho người bệnh. Nhìn chung, MBB được định vị là một chiến lược tự điều chỉnh dựa trên dữ liệu và mang tính chủ động, đóng vai trò bổ trợ chứ không thay thế cho các phương pháp trị liệu tâm lý hay dùng thuốc truyền thống. Để đạt được hiệu quả bền vững, người thực hành cần duy trì sự đều đặn và sẵn lòng khám phá những trải nghiệm nội tâm một cách khách quan và không định kiến.