İran'dan ABD'ye Yanıt: Kalıcı Çözüm Talebiyle 10 Maddelik Karşı Teklifin Diplomatik Yansımaları

Tahran yönetimi, Washington'a iletilen ve geçici ateşkesi reddeden 10 maddelik diplomatik çerçeveyi resmen sundu. Bu kritik hamle, Pakistan arabuluculuğuyla gerçekleştirildi ve bölgedeki gerilimin tırmanma potansiyeli taşıdığı bir döneme denk geldi. İran'ın bu kapsamlı yanıtı, ABD Başkanı Donald Trump'ın olası hava saldırıları için belirlediği kritik bir son teslim tarihinden hemen önce masaya konuldu.

Teklifin temelinde, İsrail'in Hizbullah'a yönelik operasyonlarının tamamen durdurulması ve uluslararası yaptırımların kayıtsız şartsız kaldırılması gibi İran'ın öncelikli koşulları yer alıyor. Washington'dan gelen ilk değerlendirmeler, teklifin ciddiyetini kabul etmekle birlikte, mevcut haliyle krizin çözümüne yetmeyecek düzeyde olduğunu gösteriyor. ABD Başkanı Donald Trump, 10 maddelik bu öneriyi 'önemli bir gelişme' olarak nitelendirse de, 'yeterince iyi olmadığı' yönünde net bir duruş sergiledi. Beyaz Saray kaynakları, müzakerelerin aktif kaldığını teyit ederken, Trump'ın İran'a tanıdığı sürenin uzatılmayacağına dair kesin sinyaller verdi. Başkan Trump, anlaşmaya varılamaması halinde İran'ın elektrik santralleri ve köprüleri gibi kritik altyapılarına yönelik misilleme niteliğindeki büyük çaplı hava saldırıları tehdidini yineledi.

İran'ın sunduğu 10 maddelik çerçeve, sadece siyasi taleplerle sınırlı kalmayıp, stratejik deniz yollarının yönetimine dair somut ekonomik öneriler de içeriyor. Bu önerilere göre, Tahran, Hürmüz Boğazı üzerindeki fiili kısıtlamaları, kendi şartlarının karşılanması koşuluyla kaldırmayı taahhüt ediyor. Daha da önemlisi, boğazı kullanan her gemi için yaklaşık 2 milyon ABD Doları tutarında bir geçiş ücreti teklif edildi. Bu gelirin bir kısmının Umman ile paylaşılması öngörülürken, İran'ın payının, önceki saldırılarda hasar gören kendi altyapısını yeniden inşa etme fonuna aktarılacağı belirtildi.

Öte yandan, ABD ve bölgesel arabulucular arasında, çatışmanın nihai olarak sonlandırılmasına yönelik iki aşamalı bir anlaşma planı da değerlendiriliyor. Reuters haber ajansının kaynaklara dayandırdığı bilgilere göre, Pakistan tarafından oluşturulan ve 'İslamabad Anlaşması' olarak adlandırılan bu çerçeve, acil bir ateşkesi takiben daha kapsamlı bir mutabakatı öngörüyor. Bu ilk aşamada, askeri operasyonların eş zamanlı olarak durdurulması ve küresel enerji ticareti için hayati öneme sahip Hürmüz Boğazı'nın trafiğe açılması hedefleniyor. Bu görüşmelerde Türkiye, Mısır ve Pakistan'ın arabuluculuk rolü üstlendiği ve ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi arasında yoğun temasların sürdüğü rapor edildi.

İran'ın ABD'nin önceki 15 maddelik teklifini 'iddialı, gerçekçi olmayan ve mantıksız' talepler içerdiği gerekçesiyle reddetmesi, mevcut gerilimin kökenlerine işaret ediyor. Eski ABD Başkanı Donald Trump döneminde uygulanan ve İran ekonomisine ağır darbeler vuran yaptırımlar, Tahran'ın temel ekonomik sorunlarının kaynağı olarak görülüyor. İran, kalıcı bir çözüm olmadan, özellikle yaptırımların kaldırılması ve savaş sonrası yeniden yapılanma gibi maddelerden taviz vermeyeceğini net bir şekilde ortaya koyuyor.