Panspermia Hipotezi: Gezegen Kronolojisi Işığında Yaşamın Mars Kökenli Olma İhtimali

Bilim dünyası, Dünya üzerindeki ilk mikrobiyal yaşam formlarının, meteorik cisimler aracılığıyla Mars'tan taşınmış olabileceği varsayımını yeniden masaya yatırıyor. Bu kavram, iki gezegenin erken jeolojik tarihleri arasındaki temel farklılıklara odaklanıyor. Gezegen modellerine göre Mars, yaklaşık 4,6 milyar yıl önce oluşmuş olup, Dünya'nın aksine, kabuğun felaket niteliğindeki yeniden erimesinden kaçınmıştır. Bu durum, Mars'ta biyokimyasal süreçler için daha istikrarlı koşulların oluşmuş olabileceği anlamına geliyor.

Mars kökenli olabileceği tezini destekleyen en önemli unsur, Dünya üzerindeki abiyogenez için mevcut olan zaman aralığıdır. Yaklaşık 4,51 milyar yıl önce, Prototekir'in varsayımsal bir gezegenle çarpışması sonucu Ay'ın oluşumu gerçekleşti. Bu olay, muhtemelen yaşamın erken tohumlarını tamamen yok etti. Evrensel ortak atamız LUCA'nın (Last Universal Common Ancestor) yaklaşık 4,2 milyar yıl önce ortaya çıktığı tahmin edildiğinden, Dünya'da yaşamın kendiliğinden başlaması için yalnızca yaklaşık 290 milyon yıllık bir süre kalmaktadır. Eğer yaşam Mars'ta 100 milyon yıl daha erken ortaya çıktıysa, Kızıl Gezegen'in manyetik alanını ve atmosferini kaybetmesiyle koşullar kötüleşmeden önce yarım milyar yıl boyunca kesintisiz evrimleşmiş olabilir.

Bu konuyu araştıran uzmanlar arasında, Dublin Şehir Üniversitesi'nden (DCU) Doçent Dr. Seán Jordan da yer alıyor. Kendisi, jeobiyoloji ve astrobiyoloji alanlarında önde gelen bir araştırmacıdır. DCU'daki ProtoSigns Laboratuvarı'nda Dr. Jordan ve ekibi, gelecekteki görevler için hayati önem taşıyan, eski kayaçlardaki biyojenik ve abiyojenik yapıları ayırt etmek üzere gelişmiş yöntemler geliştiriyorlar. Bununla birlikte, bilim camiasında, Ay oluşumu sonrası felaketin ardından Dünya'da biyolojinin ortaya çıkması ve çeşitlenmesi için 290 milyon yılın yeterli olup olmadığı yönünde alternatif görüşler de değerlendirilmektedir.

Yaşamın gezegenler arası taşınmasındaki lojistik zorluk, ciddi bir karşı argüman olarak varlığını sürdürmektedir. Mikroorganizmaların, fırlatma sırasındaki güçlü darbelere, uzun süreli uzay boşluğu ve radyasyon etkisine ve Dünya atmosferine girişteki aşırı ısınmaya dayanması gerekmektedir. Ancak, Deinococcus radiodurans gibi bakterilerin Uluslararası Uzay İstasyonu'nun dış yüzeyinde üç yıl boyunca hayatta kaldığını gösteren deneyler, bazı ekstremofiller'in hasarlı DNA'yı onarma yetenekleri sayesinde açık uzay koşullarına karşı yüksek bir direnç sergilediğini kanıtlamaktadır.

Kanıt toplama yönündeki güncel çabalar, NASA ve Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) ortak projesi olan Mars Örnek Dönüşü (MSR) misyonuna odaklanmıştır. Perseverance keşif aracı şu anda eski bir göl yatağı olduğu düşünülen Jezero Krateri'nde örnekler topluyor. Yüksek maliyet nedeniyle 2025 yılında askıya alınan proje, bütçe revizyonları ve karşılaşılan zorluklara rağmen, Mars kayaç ve regolit örneklerini detaylı analiz için Dünya'ya getirmeyi hedefliyor. Örnek dönüş tasarımının onaylanması, projenin 2026 yılının ikinci yarısında bekleniyor.

Bu tartışma bağlamında Dr. Jordan, önemli bir karşı soru ortaya atıyor: Eğer yaşam bu kadar kolay yayılabiliyorsa, son dört milyar yıldır Dünya'dan Güneş Sistemi'nin diğer gök cisimlerine neden aktif bir yayılım gözlemlenmiyor? Bu belirsizlik, litopanspermia biçiminde bile olsa, panspermia'nın evrenin başlangıcındaki yaşamın kökenini açıklamadığını, yalnızca onun yayılma mekanizmasını önerdiğini vurgulamaktadır. Perseverance tarafından toplanan potansiyel biyolojik imzaların analizi de dahil olmak üzere devam eden araştırmalar, bu bilimsel diyaloğu desteklemeye devam etmektedir.