Niespodziewana stabilność obiektów wokół Sagittarius A*: Nowe dane z VLT redefiniują teorie pływowe

Pod koniec 2025 roku w prestiżowym czasopiśmie „Astronomy & Astrophysics” opublikowano wyniki badań dotyczących supermasywnej czarnej dziury, znanej jako Sagittarius A* (Sgr A*), znajdującej się w sercu Drogi Mlecznej. Międzynarodowy zespół badawczy, któremu przewodniczył doktor Florian Peissker z Uniwersytetu w Kolonii, przedstawił dowody na to, że szereg tak zwanych „obiektów pyłowych” krążących wokół Sgr A* wykazuje zaskakującą stabilność orbitalną. Ten fakt stoi w wyraźnej sprzeczności z dotychczas dominującymi modelami teoretycznymi.

Odkrycia te stały się możliwe dzięki zastosowaniu najnowszego instrumentu ERIS (Enhanced Resolution Imager and Spectrograph), zainstalowanego na chilijskim teleskopie VLT (Very Large Telescope), którym zarządza Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO). Uzyskane dane podważają wcześniejsze założenia, mówiące o nieuchronnym rozpadzie tych ciał pod wpływem gigantycznych sił pływowych, często określanych mianem „spagetyfikacji”. W centrum uwagi badaczy znalazły się obiekty takie jak G2, układ podwójny D9, a także obiekty X3 i X7 – wszystkie one, zgodnie z przewidywaniami, miały ulec rozerwaniu.

Obiekt G2, który wcześniej interpretowano jako zwykłą chmurę gazu i pyłu zmierzającą ku kolizji, według danych z ERIS utrzymuje stabilną orbitę. Sugeruje to, po myśli naukowców, że w jego wnętrzu musi znajdować się gwiazda. Co więcej, układ podwójny D9, po raz pierwszy zidentyfikowany przez zespół Peisskera w 2024 roku jako pierwszy potwierdzony system w tak bliskiej odległości od Sgr A*, zachowuje swoją integralność pomimo ekstremalnych naprężeń grawitacyjnych. Nawet obiekt X7, który na podstawie historycznych obserwacji był silnie wydłużony i spodziewano się, że w spirali wpadnie do czarnej dziury około roku 2036, wykazuje teraz stabilny ruch.

Te empiryczne rezultaty stanowią poważne wyzwanie dla astrofizycznych prognoz dotyczących destrukcyjnego wpływu pływów w pobliżu supermasywnych czarnych dziur. Stabilność układu D9, w szczególności, sugeruje, że albo lokalne siły pływowe są mniejsze, niż dotychczas szacowano, albo same obiekty dysponują wewnętrznymi mechanizmami zdolnymi przeciwstawić się potężnemu przesunięciu grawitacyjnemu. Doktor Peissker podkreślił, że zebrane dane wskazują, iż Sagittarius A* jest mniej niszczycielska, niż sądzono, co otwiera pole do dyskusji o istnieniu struktury i porządku w centrum naszej Galaktyki.

Instrument ERIS, zbierający promieniowanie w zakresie bliskiej podczerwieni, reprezentuje nową generację technologii dla VLT, zlokalizowanego w chilijskim Obserwatorium Paranal. Zastąpił on starsze urządzenia, takie jak NACO i SINFONI. Równolegle, inne badania, wykorzystujące dane z Event Horizon Telescope (EHT) z 2022 roku, pozwoliły na uzyskanie pierwszego obrazu pierścienia akrecyjnego wokół Sgr A*. Przyszłe prace badawcze z pewnością będą bazować na danych z budowanego obecnie teleskopu ESO Extremely Large Telescope (ELT), co pomoże rozjaśnić te intrygujące zjawiska.