Zweden heropent het debat over de invoering van de euro tegen de achtergrond van een groeiende eurozone

De Zweedse minister van Financiën, Elisabeth Svantesson, heeft in het nationale parlement een discussie aangezwengeld over de mogelijke invoering van de gemeenschappelijke Europese munt. Hiermee staat de vervanging van de Zweedse kroon voor het eerst in twintig jaar weer op de politieke agenda, een onderwerp dat sinds het referendum in 2003 grotendeels in de ijskast was gezet. Destijds sprak de Zweedse bevolking zich in duidelijke bewoordingen uit tegen de overstap naar de euro, wat leidde tot een langdurige politieke stilte rondom dit thema.

Deze hernieuwde belangstelling in Zweden komt op een strategisch moment, aangezien Bulgarije zich voorbereidt om op 1 januari 2026 als 21ste lid toe te treden tot de eurozone. Svantesson benadrukte dat een grondige analyse van zowel de voordelen als de nadelen essentieel is voordat er verdere stappen worden ondernomen, waarbij ook de huidige veiligheidssituatie in de regio meegewogen moet worden. Het historisch perspectief blijft hierbij belangrijk: tijdens het raadgevend referendum op 14 september 2003 stemde 55,91 procent van de Zweden tegen de euro, bij een indrukwekkende opkomst van 82,57 procent.

Hoewel Zweden volgens het toetredingsverdrag tot de Europese Unie verplicht is om de euro in te voeren, is er geen specifieke deadline vastgesteld voor deze transitie. Het land hanteert een bewuste strategie door niet toe te treden tot het Europees Wisselkoersmechanisme II (ERM II), wat een noodzakelijke technische stap is voor de daadwerkelijke invoering van de munt. Naast Zweden is Denemarken het enige andere land dat momenteel niet deelneemt aan het ERM II, al beschikt Denemarken over een formele opt-out-clausule die voor Zweden niet geldt.

Het politieke landschap in Stockholm is diep verdeeld over deze kwestie. De centrumrechtse coalitie, bestaande uit de Gematigden, de Centrumpartij en de Liberalen, staat over het algemeen welwillend tegenover het starten van een onderzoek; de Liberalen zijn zelfs uitgesproken voorstanders van toetreding tot de eurozone. Daartegenover staan de vier grote centrumlinkse oppositiepartijen, onder leiding van de Sociaaldemocratische Arbeiderspartij, die hun felle verzet behouden. De Zweden Democraten, die de minderheidsregering steunen, zijn categorisch tegen de euro en bestempelen de overstap als een extreem risicovolle gok voor de nationale welvaart.

Terwijl Zweden debatteert, zet Bulgarije de laatste stappen om op 1 januari 2026 de 21ste lidstaat van de eurozone te worden, met een vastgestelde wisselkoers van 1,95583 lev per euro. Dit proces is de afronding van een traject dat begon met de toetreding tot het ERM II op 10 juli 2020. Opvallend is dat andere grote EU-lidstaten zoals Hongarije, Polen en Tsjechië vooralsnog geen plannen hebben om in 2026 over te stappen. In Bulgarije zal de invoering gefaseerd verlopen, waarbij de lev en de euro tot 1 februari 2026 naast elkaar zullen circuleren voordat de euro het enige wettige betaalmiddel wordt.

Minister Svantesson merkte op dat, zelfs als de Europese Commissie een positief advies geeft, het feitelijke lidmaatschap van Zweden nog vele jaren op zich kan laten wachten. De publieke opinie blijft een aanzienlijk obstakel; uit een peiling van het Zweedse bureau voor de statistiek bleek vorig jaar dat 49,5 procent van de burgers tegen de euro is, terwijl slechts 32 procent voorstander is. De start van een nieuwe analyse biedt dus geen enkele garantie op een snelle verandering van de monetaire status van het koninkrijk, maar markeert wel een verschuiving in het politieke discours.