Szwecja wznawia debatę nad przyjęciem euro w obliczu rozszerzenia strefy wspólnej waluty

Szwedzka minister finansów, Elisabeth Svantesson, wywołała poruszenie w krajowym parlamencie, inicjując formalną debatę na temat potencjalnego przyjęcia przez Szwecję wspólnej europejskiej waluty. To przełomowe wystąpienie sprawia, że kwestia rezygnacji z korony szwedzkiej powraca do oficjalnej agendy politycznej po raz pierwszy od ponad dwóch dekad. Ostatni raz tak intensywne dyskusje miały miejsce przed referendum z 2003 roku, w którym obywatele zdecydowanie odrzucili pomysł zastąpienia narodowej waluty przez euro, co na lata zamroziło ten temat w debacie publicznej.

Obecna inicjatywa rządu w Sztokholmie nabiera szczególnego znaczenia w obliczu nadchodzących zmian w strukturze strefy euro, a konkretnie planowanego na 1 stycznia 2026 roku przystąpienia Bułgarii, która ma zostać jej 21. pełnoprawnym członkiem. Minister Svantesson podkreśliła, że przed podjęciem jakichkolwiek wiążących kroków niezbędne jest przeprowadzenie kompleksowej analizy, która oceni nie tylko korzyści ekonomiczne, ale także potencjalne ryzyka, w tym te związane z obecną sytuacją bezpieczeństwa w regionie. Warto przypomnieć tło historyczne: podczas konsultacyjnego referendum walutowego, które odbyło się 14 września 2003 roku, 55,91 procent głosujących opowiedziało się przeciwko euro, przy imponującej frekwencji wynoszącej 82,57 procent.

Zgodnie z traktatem o przystąpieniu do Unii Europejskiej, Szwecja jest prawnie zobowiązana do przyjęcia euro, jednak dokument ten nie narzuca żadnych sztywnych terminów realizacji tego zobowiązania. Kraj ten od lat stosuje taktykę świadomego powstrzymywania się od wejścia do Mechanizmu Kursów Walutowych II (ERM II), co stanowi kluczową barierę techniczną uniemożliwiającą sfinalizowanie procesu zmiany waluty. Obecnie, oprócz Szwecji, w mechanizmie ERM II nie uczestniczy także Dania, która jednak w przeciwieństwie do swojego sąsiada, posiada formalnie wynegocjowane prawo do stałego pozostania przy własnej walucie.

Sytuacja polityczna w Sztokholmie pozostaje w tej kwestii głęboko spolaryzowana. Centroprawicowa koalicja rządowa, w której skład wchodzą Moderaci, Partia Centrum oraz Liberałowie, zasadniczo popiera rozpoczęcie szeroko zakrojonego dochodzenia i merytorycznej dyskusji, przy czym to Liberałowie najgłośniej opowiadają się za szybką akcesją do strefy euro. Z drugiej strony, cztery główne partie opozycyjne o profilu lewicowym, pod przywództwem Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej, wyrażają zdecydowany opór wobec tych planów. Również partia Szwedzcy Demokraci, wspierająca rząd mniejszościowy, kategorycznie sprzeciwia się wprowadzeniu euro, określając taką zmianę jako „wyjątkowo ryzykowny zakład”, który mógłby negatywnie wpłynąć na stabilność finansową i dobrobyt szwedzkiego społeczeństwa.

Podczas gdy Szwecja dopiero rozważa swoje opcje, proces rozszerzenia strefy euro postępuje na południu kontynentu – Bułgaria ma oficjalnie przyjąć wspólną walutę 1 stycznia 2026 roku, stosując kurs wymiany ustalony na poziomie 1,95583 lewa za euro. Ten krok będzie zwieńczeniem długiego procesu, którego kluczowym etapem było wejście do mechanizmu ERM II w dniu 10 lipca 2020 roku. Jednocześnie inne znaczące gospodarki Unii Europejskiej, takie jak Polska, Czechy czy Węgry, nie wykazują obecnie chęci do rozpoczęcia procesu transformacji walutowej w najbliższym czasie. W Bułgarii wprowadzenie euro będzie miało charakter etapowy: okres podwójnego obiegu lewa i euro potrwa do 1 lutego 2026 roku, po czym nowa waluta stanie się jedynym prawnym środkiem płatniczym w kraju.

Minister Svantesson w swoim wystąpieniu tonowała jednak oczekiwania na szybkie zmiany, zaznaczając, że nawet przy ewentualnej pozytywnej rekomendacji ze strony Komisji Europejskiej, droga do faktycznego członkostwa Szwecji w strefie euro może zająć wiele lat. Potwierdzają to również najnowsze dane dotyczące nastrojów społecznych; badanie przeprowadzone przez Szwedzki Urząd Statystyczny w ubiegłym roku wykazało, że 49,5% obywateli wciąż sprzeciwia się rezygnacji z korony, podczas gdy poparcie dla euro deklaruje jedynie 32% ankietowanych. Wskazuje to na utrzymujący się silny opór społeczny, co oznacza, że samo uruchomienie analizy eksperckiej nie stanowi jeszcze gwarancji rychłej zmiany statusu walutowego Królestwa Szwecji.