VS-dreigementen met tarieven over Groenland leiden tot ongekende solidariteit binnen de NAVO

Aan het begin van 2026 is de geopolitieke spanning rondom het autonome Deense gebied Groenland tot een kookpunt gekomen. De Amerikaanse regering onder leiding van president Donald Trump probeert hardnekkig de controle over het eiland te verkrijgen om strategische redenen. Op zaterdag 17 januari 2026 kondigde Trump de invoering aan van strafrechtelijke importheffingen tegen verschillende Europese NAVO-bondgenoten die zich openlijk tegen zijn initiatief hebben uitgesproken.

De aangekondigde handelstarieven voorzien in een starttarief van 10% op importgoederen uit acht specifieke Europese landen: Denemarken, Noorwegen, Zweden, Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Nederland en Finland. Deze maatregel zal naar verwachting op 1 februari 2026 van kracht worden. Volgens president Trump zijn deze sancties een direct antwoord op de Europese weerstand tegen de Amerikaanse ambities op Groenland en de deelname van deze landen aan de Deense militaire oefening "Operation Arctic Endurance" op het eiland. Indien er geen akkoord wordt bereikt over de aankoop van het eiland, zal het tarief op 1 juni 2026 verder stijgen naar 25%. Trump rechtvaardigde dit beleid door te wijzen op de nationale veiligheid, waarbij hij stelde dat China en Rusland aanzienlijke belangen hebben in deze strategisch cruciale regio.

Europese regeringsleiders beschouwen deze dreigementen met tarieven als een vorm van ontoelaatbare economische dwang. Als directe reactie hierop kwamen EU-ambassadeurs op 19 januari 2026 in Brussel bijeen voor een spoedvergadering om hun acties te coördineren. De acht getroffen landen gaven een gezamenlijke verklaring af waarin zij benadrukten dat de tarieven de trans-Atlantische relaties ernstig ondermijnen en een gevaarlijke neerwaartse spiraal riskeren. De Franse president Emmanuel Macron pleit inmiddels voor de inzet van het EU Anti-Coercion Instrument (ACI), ook wel bekend als de "handelsbazooka". Dit instrument, dat in 2023 werd aangenomen, zou Amerikaanse import ter waarde van maar liefst 93 miljard euro kunnen treffen. Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en NAVO-topman Mark Rutte werken momenteel nauw samen om een geconsolideerd antwoord te formuleren.

De situatie op de grond wordt verder geëscaleerd door de voortdurende militaire aanwezigheid. Sinds 15 januari vinden op Groenland de oefeningen van "Arctic Endurance" plaats, met deelname van contingenten uit onder meer Denemarken en Frankrijk. Op 17 januari werd bovendien de komst van 13 Duitse militairen verwacht om de gelederen te versterken. Generaal-majoor Soren Andersen, het hoofd van het Deense Arctische Commando, verklaarde dat zijn focus primair op Rusland ligt als de voornaamste dreiging, terwijl een direct conflict met de Verenigde Staten vooralsnog als "hypothetisch" wordt beschouwd. Ondertussen versterkt Canada zijn positie in het noordpoolgebied door de versnelde bouw van havens en ijsbrekers, terwijl premier Mark Carney een bezoek aan China voorbereidt voor de komende week.

Binnen de Verenigde Staten zelf is er sprake van een diepe politieke verdeeldheid over deze koers. Een peiling van CNN, uitgevoerd op 16 januari 2026, wees uit dat maar liefst 75% van de Amerikaanse bevolking tegen de pogingen is om de controle over Groenland met geweld of dwang over te nemen. In het Congres vormt zich een zeldzame bipartisane coalitie tegen het beleid van de president. De Republikeinse senator Rand Paul noemde de urgentie van de kwestie zelfs "belachelijk", terwijl de Democratische senator Chuck Schumer aankondigde wetgeving te introduceren om de tarieven te blokkeren. Senator Thom Tillis, eveneens een Republikein, waarschuwde dat dergelijke handelsbelemmeringen enkel in het voordeel werken van strategische tegenstanders zoals Vladimir Poetin en Xi Jinping.

Ook de politieke elite op Groenland zelf eist een actieve rol in het conflict. Pele Broberg, de leider van de oppositiepartij Naleraq, benadrukte dat de toekomst van het eiland rechtstreeks met Washington besproken moet worden, zonder de noodzakelijke tussenkomst van Denemarken. Deze gelaagde spanningen op commercieel, militair en diplomatiek vlak vormen een fundamentele test voor de eenheid en de toekomst van het Noord-Atlantisch Bondgenootschap aan het begin van 2026. De uitkomst van deze crisis zal bepalend zijn voor de stabiliteit in de Arctische regio voor de komende decennia.