Iraanse Raad van Experts kiest Mojtaba Khamenei als nieuwe Opperste Leider onder druk van de Revolutionaire Garde

De Islamitische Republiek Iran bevindt zich in een diepe opvolgingscrisis na de bevestigde dood van de Opperste Leider, ayatollah Ali Khamenei, op 1 maart 2026. Zijn overlijden volgde op een gecoördineerde luchtaanval door de Verenigde Staten en Israël op Teheran op zaterdag 28 februari 2026. In het hart van deze politieke aardverschuiving staat de verkiezing van de 56-jarige Mojtaba Khamenei, de zoon van de overleden leider, tot de nieuwe Opperste Leider door de 88 leden tellende Raad van Experts. Dit religieuze orgaan, dat grondwettelijk verantwoordelijk is voor de aanstelling van en het toezicht op de leider, zou dit besluit hebben genomen onder aanzienlijke druk van het Korps van de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC).

Mojtaba Khamenei heeft nooit een officiële staatsfunctie bekleed, maar wordt omschreven als een conservatieve geestelijke met diepgewortelde banden binnen de IRGC-structuur. Zijn diensttijd in de Iraanse strijdkrachten tijdens de Iran-Irak oorlog legde de basis voor zijn relaties met toekomstige topfunctionarissen van de Revolutionaire Garde. Gedurende minstens twee decennia oefende hij achter de schermen aanzienlijke invloed uit als de belangrijkste poortwachter van het kantoor van de Opperste Leider, bekend als Beit-e Rahbari. Het Amerikaanse ministerie van Financiën legde hem in 2019 al sancties op, met de bewering dat hij namens de voormalige Opperste Leider handelde in een officiële hoedanigheid, ondanks het ontbreken van een formele aanstelling.

De gezamenlijke militaire operatie die leidde tot de dood van Ali Khamenei kostte ook het leven aan verschillende familieleden, waaronder zijn vrouw, dochter, schoonzoon en kleinzoon, aldus gegevens van het aan de IRGC gelieerde persbureau Fars News Agency. Mojtaba Khamenei overleefde de inslagen op de residentie in Teheran. Deze gewelddadige machtswisseling markeert de tweede dergelijke gebeurtenis in de geschiedenis van de Islamitische Republiek sinds de oprichting in 1979; de eerste was de opkomst van Ali Khamenei na de dood van ayatollah Ruhollah Khomeini in 1989.

De complexiteit van de opvolging werd vergroot doordat de beoogde vergaderlocatie van de Raad van Experts in Qom, een cruciaal centrum voor de sjiitische geestelijkheid, op 3 maart 2026 werd aangevallen door de Israëlische luchtmacht. Om een snelle verkiezing te waarborgen, meldden Iraanse media dat de beraadslagingen werden gevoerd via een alternatieve, vermoedelijk virtuele methode. De grondwet schrijft de oprichting voor van een tijdelijke raad, bestaande uit president Masoud Pezeshkian en Alireza Arafi, om de staat te besturen totdat de permanente opvolger officieel in functie treedt.

Analisten wijzen erop dat de nauwe banden van Mojtaba met de IRGC, die een enorme economische en politieke macht heeft vergaard, hem de voorkeurskeuze maken voor het veiligheidsapparaat om de interne stabiliteit te bewaren te midden van aanhoudende externe conflicten en binnenlandse onrust. Vali Nasr, een Iran-specialist aan de Johns Hopkins University, benadrukte dat zijn verkiezing een verschuiving van de macht naar de harde lijn van de Revolutionaire Garde zou betekenen. Politicoloog Amin Saikal merkt op dat het machtssysteem in Iran oorspronkelijk is gebouwd op het beheersen van crises, en dat het regime op korte termijn waarschijnlijk zal overleven, mits er geen ernstige scheuren ontstaan binnen het veiligheidsblok.