Europese leiders vormen gezamenlijk front tegen Trumps ambities voor Groenland

De regeringsleiders van diverse Europese mogendheden hebben een krachtige, geconsolideerde positie ingenomen waarbij zij de territoriale en economische aanspraken van de Amerikaanse president Donald Trump op Groenland categorisch hebben verworpen. De diplomatieke spanningen bereikten een nieuw dieptepunt nadat Trump in januari 2026 zijn eis herhaalde om de controle over dit semi-autonome Deense gebied te verkrijgen. Hierbij schuwde de president geen scherpe retoriek en suggereerde hij dat de Verenigde Staten het eiland "op de een of andere manier" in bezit zouden krijgen.

De confrontatie tussen Washington en Europa escaleerde verder toen Trump de invoering van bestraffende handelstarieven aankondigde tegen acht Europese landen. Deze sancties zouden enkel worden afgewend als zij akkoord gingen met de "volledige en totale aankoop van Groenland". Reeds op 18 januari 2026 had de Amerikaanse president Denemarken publiekelijk opgeroepen om "te vertrekken uit Groenland". Als direct weerwoord op deze druk stuurden landen als Duitsland, Frankrijk, Zweden en Noorwegen vanaf 15 januari militaire contingenten naar de NAVO-verkenningsmissie "Arctic Resilience". Trump bestempelde deze Europese militaire aanwezigheid in het noordpoolgebied als een "zeer gevaarlijk spel".

Prominente Europese politici toonden een ongekende mate van onderlinge afstemming in hun reactie op de Amerikaanse koers. De Britse premier Keir Starmer kwalificeerde de voorgestelde tarieven als "volstrekt onjuist", terwijl de Franse president Emmanuel Macron de benadering van Trump bekritiseerde door de noodzaak van de "rechtsstaat" te stellen tegenover het gebruik van "brute kracht". De Deense premier Mette Frederiksen benadrukte dat de Europese eenheid de enige weg is naar resultaat en verklaarde onomwonden dat er duidelijke "rode lijnen" getrokken zijn waar het de nationale soevereiniteit betreft.

Om een gecoördineerde verdedigingsstrategie te bepalen, kwamen de EU-leiders op 23 januari 2026 bijeen voor een spoedtop in Brussel. In een gezamenlijke verklaring die al op 18 januari werd voorbereid door het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Denemarken, Nederland, Noorwegen, Frankrijk en Zweden, bevestigden deze landen hun gezamenlijke inzet voor de veiligheid in de Arctische regio. Zij verklaarden bereid te zijn om collectief op te treden ter bescherming van hun soevereiniteit. Premier Frederiksen waarschuwde haar ambtgenoten bovendien dat elke vorm van verdeeldheid binnen Europa direct in de kaart van Rusland zou spelen.

De crisis bereikte halverwege januari een kantelpunt tijdens het World Economic Forum in Davos, waar NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte intervenieerde. Na een cruciale ontmoeting tussen Trump en Rutte op 21 januari, maakte de Amerikaanse president op 22 januari bekend dat hij zijn dreigementen over militair ingrijpen en de geplande tarieven introk. Dit volgde op het bereiken van een principieel kaderakkoord over "volledige toegang tot Groenland". Bronnen binnen de NAVO suggereren dat dit akkoord de VS soevereine rechten verleent voor het vestigen van bases, terwijl de toegang van Rusland en China tot de natuurlijke hulpbronnen van het eiland wordt geblokkeerd, wat een ingrijpende herziening betekent van het defensieverdrag uit 1951.

Hoewel de directe dreiging hiermee leek afgenomen, lieten Europese leiders, waaronder Frederiksen, direct weten dat onderhandelingen over de feitelijke soevereiniteit uitgesloten blijven. Zij stelden resoluut: "Wij kunnen niet handelen in onze soevereiniteit." Dit incident wordt door analisten gezien als een moment waarop de fundamentele vertrouwensbreuk in de trans-Atlantische relaties pijnlijk zichtbaar werd, wat de discussie over een bredere Europese strategische autonomie heeft aangewakkerd. De strategische waarde van Groenland voor de VS blijft onverminderd groot, mede door het "Golden Dome" raketafweersysteem en een Amerikaanse interesse die historisch teruggaat tot 1867, kort na de aankoop van Alaska.

Parallel aan de Groenlandse kwestie zorgde president Trump eind januari 2026 voor nieuwe controverse door te beweren dat niet-Amerikaanse NAVO-troepen nooit in de frontlinie in Afghanistan hadden gediend. Deze uitspraak stuitte op felle veroordeling van de Italiaanse premier Giorgia Meloni en de Noorse premier Jonas Gahr Støre. Zij wezen op de zware offers die waren gebracht, waaronder de 53 gesneuvelde Italiaanse militairen. Ook herinnerden zij aan de activering van Artikel 5 van het NAVO-handvest na de aanslagen van 11 september, wat uiteindelijk leidde tot een totaal verlies van 3.486 NAVO-militairen tijdens de missie in Afghanistan.

Tegelijkertijd werd op 22 januari 2026 in Davos de zogenaamde "Board of Peace" (BoP) geformaliseerd onder voorzitterschap van Trump. Bulgarije en Kosovo ondertekenden het bijbehorende handvest. Hoewel dit orgaan officieel is opgericht voor de wederopbouw van de Gazastrook, zien critici het als een potentiële Amerikaanse tegenhanger van de Verenigde Naties. De structuur van de organisatie lijkt sterk transactioneel; lidmaatschap zou gepaard kunnen gaan met een aanzienlijke financiële bijdrage, waarbij een bedrag van 1 miljard dollar wordt genoemd om een driejarige lidmaatschapstermijn te bekorten.

Op het gebied van internationale diplomatie vonden op 24 januari 2026 in Abu Dhabi tweedaagse vredesbesprekingen plaats tussen Rusland, Oekraïne en de Verenigde Staten, die als "constructief" werden bestempeld. Er werd melding gemaakt van een document in voorbereiding betreffende Amerikaanse veiligheidsgaranties voor Oekraïne, hoewel Moskou vasthield aan strikte voorwaarden zoals de "Anker-formule". Kremlin-woordvoerder Dmitri Peskov uitte ondertussen scherpe kritiek op de hoge vertegenwoordiger van de EU, Kaja Kallas, die hij onderdeel noemde van een "incompetente" klasse. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky hield tijdens een bezoek aan Vilnius echter vast aan zijn eigen koers en drong aan op een concrete datum voor EU-toetreding in 2027.