Resultaten van 's werelds grootste herbebossingsproject: de rand van de Taklamakan-woestijn getransformeerd tot een duurzame koolstofput

Op een satellietbeeld van 11 september 2025 is een opmerkelijke verandering zichtbaar in de Taklamakan-woestijn, gelegen in de Oeigoerse Autonome Regio Xinjiang in China. Een scherp omlijnde formatie in de vorm van de letter 'Y' markeert het landschap, wat het tastbare resultaat is van decennialange herbebossingsinspanningen. Deze transformatie laat zien hoe een voorheen onvruchtbaar gebied door menselijk ingrijpen structureel is veranderd in een groener ecosysteem.

De Taklamakan-woestijn beslaat een immense oppervlakte van ongeveer 337.000 vierkante kilometer en stond van oudsher bekend om haar extreme droogte. De karakteristieke Y-vorm die nu zichtbaar is, is ontstaan door de samenvloeiing van de Khotan-rivier (ook wel Kotan genoemd), die wordt gevoed door smeltwater van gletsjers, en de bergrug van de Mazatagh (Hunbaishan). Op dit strategische kruispunt bevinden zich de ruïnes van het militaire fort Mazar-Tagh uit de achtste eeuw. Dit fort werd in 1907 opgegraven door de ontdekkingsreiziger Aurel Stein, die er meer dan 1.500 documentfragmenten vond die essentieel bleken voor het begrijpen van de vroege geschiedenis van Tibet.

Deze ingrijpende wijziging in het landschap is het directe gevolg van de implementatie van het 'Three-North Shelterbelt Program' (TNSP), beter bekend als de 'Grote Groene Muur', dat in 1978 van start ging. Tegen het jaar 2024 waren er binnen dit initiatief, het grootste herbebossingsproject ter wereld, al meer dan 66 miljard bomen geplant in het noorden van China. Het programma, dat een looptijd heeft tot 2050, heeft al geleid tot een spectaculaire afname van de woestijnvorming. Waar de woestijn in de jaren tachtig nog met 10.000 vierkante kilometer per jaar groeide, werd er tegen 2022 een jaarlijkse krimp van meer dan 2.000 vierkante kilometer geregistreerd.

Recent wetenschappelijk onderzoek, gebaseerd op een analyse van satellietgegevens over een periode van 25 jaar en geavanceerde modellering van koolstofstromen, bevestigt dat de randgebieden van de Taklamakan nu functioneren als een stabiele koolstofput. Dit betekent dat het gebied meer kooldioxide absorbeert dan het uitstoot. Dit effect is het sterkst tijdens het regenseizoen van juli tot september, wanneer de gemiddelde maandelijkse neerslag oploopt tot circa 16,3 mm, wat 2,5 keer meer is dan in het droge seizoen. Deze toename in vochtigheid stimuleert de vegetatiegroei, waardoor de atmosferische CO₂-concentratie in de regio daalt van 416 parts per million (ppm) in het droge seizoen naar 413 ppm tijdens de vochtige periode.

Het succes in de Taklamakan-woestijn markeert het eerste gedocumenteerde geval waarin menselijk handelen de rand van een woestijn heeft omgevormd tot een duurzame koolstofabsorbeerder. Dit biedt een hoopgevend model voor het herstel van andere extreem droge landschappen wereldwijd. Het TNSP-programma, dat dertien provincies in Noord-China beslaat, heeft bovendien bijgedragen aan een stijging van de nationale bosbedekking van ongeveer 10% in 1949 naar meer dan 25% in 2024. Hiermee sluit het project nauw aan bij de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties.

De historische context van dit gebied is onlosmakelijk verbonden met de oude Zijderoute, waarbij de stad Khotan ten zuiden van de woestijn bekendstond als de 'Stad van Jade'. Het fort Mazar-Tagh diende destijds als een cruciale Tibetaanse militaire buitenpost op een kruispunt van culturen. Naast het bestrijden van woestijnvorming heeft het project volgens gegevens uit 2018 ook gezorgd voor een vermindering van landdegradatie met ongeveer 15 procent in de betreffende gebieden. Dit heeft de weg vrijgemaakt voor een economische verschuiving in de regio naar milieuvriendelijk toerisme en duurzame bosbouw.