Kunst in de stroom van de tijd: de tentoonstelling "Metamorfosen" van Ovidius in het Rijksmuseum van Amsterdam

In het Rijksmuseum in Amsterdam vindt een van de belangrijkste tentoonstellingen van het jaar plaats — "Metamorfosen". De expositie, voorbereid in samenwerking met de Galleria Borghese in Rome, onderzoekt de invloed van het gedicht van Publius Ovidius Naso op de kunst van de afgelopen twee millennia.

Het centrale idee van de tentoonstelling is de hoofdgedachte van Ovidius: "Niets blijft onveranderd, alles vloeit en transformeert". Juist deze filosofie van eeuwige beweging en verandering is een van de krachtigste inspiratiebronnen geworden voor kunstenaars uit verschillende tijdperken — van de renaissance tot vandaag de dag.

Het gedicht "Metamorfosen", geschreven rond het jaar 8 n.Chr., bestaat uit 15 boeken en bevat meer dan 250 mythen. Ovidius verzamelde vrijwel alle bekende Grieks-Romeinse verhalen over gedaanteverwisselingen: mensen worden bomen, dieren, bloemen, rivieren en sterrenbeelden. Via deze verhalen liet hij zien dat de wereld in voortdurende verandering verkeert en dat de grenzen tussen mens, natuur en het goddelijke uiterst wankel zijn.

Op de tentoonstelling in het Rijksmuseum wordt dit idee onthuld door een dialoog tussen tijdperken. Meer dan 80 bijzondere kunstwerken tonen hoe meesters uit verschillende tijden de mythen van Ovidius hebben geïnterpreteerd. Hier hangen doeken van Titiaan en Caravaggio zij aan zij met marmeren sculpturen van Bernini, werken van Rodin, Brancusi, Magritte en Louise Bourgeois. Bijzondere aandacht is er voor moderne interpretaties — video-installaties, foto's en objecten waarin de eeuwenoude verhalen opnieuw worden bekeken door het prisma van de thema's van vandaag: identiteit, transformatie van het lichaam, gender en macht.

De curator van de tentoonstelling Frits Scholten merkt op: "'Metamorfosen' is niet zomaar een verzameling mythen. Het is een filosofie over de veranderlijkheid van de wereld. We laten zien hoe kunstenaars door de eeuwen heen naar Ovidius zijn teruggekeerd wanneer ze iets belangrijks wilden zeggen over de menselijke natuur."

De tentoonstelling beslaat meerdere zalen van het Rijksmuseum en is thematisch opgebouwd — "Passie", "Verlangen", "Gedaanteverwisseling", "Macht" en "Eeuwigheid". Bezoekers kunnen volgen hoe dezelfde mythe (bijvoorbeeld het verhaal van Apollo en Daphne of Pygmalion) in verschillende tijdperken totaal verschillende interpretaties krijgt.

Na Amsterdam reist de tentoonstelling naar Rome, waar deze te zien zal zijn in de Galleria Borghese.

"Metamorfosen" in het Rijksmuseum is niet alleen een retrospectief, maar een diepgaande reflectie op de aard van de kunst en de mens. In een tijd waarin de grenzen tussen realiteit en virtualiteit, het lichaam en technologie voortdurend vervagen, klinkt het gedicht van Ovidius bijzonder actueel en herinnert het ons eraan dat transformatie de eeuwige wet van het bestaan is.