Gemengde resultaten voor expeditie naar Thwaites-gletsjer: cruciale data verzameld, maar monitoringsapparatuur verloren

Een internationale wetenschappelijke expeditie naar de Thwaites-gletsjer in West-Antarctica, die in de volksmond bekendstaat als de 'Doemsdaggletsjer', heeft een historisch resultaat geboekt. Voor het eerst zijn er directe metingen uitgevoerd onder de enorme ijsmassa van deze gletsjer. Ondanks dit succes kende de missie een bittere nasleep, aangezien een geavanceerd monitoringsysteem voor de lange termijn onherstelbaar vast kwam te zitten in het ijs.

De onderzoekers slaagden erin tijdelijke meetinstrumenten in te zetten die direct alarmerende resultaten lieten zien. De verzamelde gegevens wijzen op turbulente oceanische omstandigheden en de instroom van relatief warm water, wat actief bijdraagt aan het smelten van de onderkant van het ijs. Om deze kritieke informatie te verkrijgen nabij de zogenaamde 'grounding line' van de gletsjer — een gebied dat qua oppervlakte vergelijkbaar is met het Verenigd Koninkrijk — maakten de wetenschappers gebruik van een geavanceerde heetwaterboor om een verticale schacht van ongeveer 1000 meter diep te creëren.

De omstandigheden ter plaatse dwongen het team echter tot een overhaaste evacuatie, waarbij een omvangrijk verankeringssysteem in de boorschacht moest worden achtergelaten. Dit systeem was oorspronkelijk ontworpen om gedurende twee jaar onafgebroken gegevens te verzamelen. Het verlies van deze kostbare apparatuur wordt waarschijnlijk toegeschreven aan de enorme snelheid waarmee de gletsjer beweegt, die kan oplopen tot wel negen meter per dag. Dergelijke veldwerkzaamheden in het onherbergzame Antarctica brengen altijd aanzienlijke risico's met zich mee, waarbij een perfecte samenloop van omstandigheden vereist is binnen een zeer kort tijdsbestek.

Het belang van deze missie kan nauwelijks worden overschat, aangezien een volledige instorting van de Thwaites-gletsjer verstrekkende gevolgen heeft voor de hele wereld. Momenteel is de gletsjer al verantwoordelijk voor 8% van de huidige stijging van de zeespiegel; een totale ineenstorting zou kunnen leiden tot een stijging van maar liefst 65 centimeter. Hoewel het verlies van de langetermijnapparatuur een tegenslag is, beschouwen wetenschappers de eerste verzamelde gegevens als een essentiële doorbraak voor het verfijnen van voorspellingsmodellen voor de toekomstige zeespiegelstijging.

Dit onderzoek vindt plaats onder de vlag van de International Thwaites Glacier Collaboration (ITGC), een samenwerkingsverband van meer dan honderd wetenschappers. Het verloren monitoringsysteem maakte deel uit van een gezamenlijk programma van de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk om de West-Antarctische ijskap in kaart te brengen. Oceanograaf Keith Makinson benadrukte dat de eerste directe gegevens over het warme, snelstromende water onder de 'hoofdstam' van de gletsjer de cruciale rol van de oceaan bij de instabiliteit van het ijs bevestigen. Deze proefgegevens zijn van onschatbare wetenschappelijke waarde voor het plannen van toekomstige missies in dit uitdagende gebied.

De situatie rond de Thwaites-gletsjer wordt steeds nijpender, aangezien het ijs zich al meer dan tachtig jaar terugtrekt, een proces dat de afgelopen dertig jaar aanzienlijk is versneld. Vooral het oostelijke deel van de ijsplaat, dat als een soort steunpilaar fungeert, vertoont steeds diepere scheuren, wat de structuur verzwakt en het wegglijden van ijs in de Amundsenzee versnelt. Gezien deze dreigingen onderzoeken ingenieurs van de Universiteit van Cambridge en New York University radicale oplossingen, zoals de bouw van een 80 kilometer lange onderzeese 'gordijn' van 150 meter hoog om de warme oceaanstromingen fysiek tegen te houden.