Donald Trump gắn tham vọng kiểm soát Greenland với việc bị từ chối giải Nobel Hòa bình

Căng thẳng ngoại giao giữa Hoa Kỳ và các đồng minh châu Âu đã leo thang đến mức báo động vào đầu năm 2026, xuất phát từ những động thái quyết liệt của Tổng thống Donald Trump. Trọng tâm của cuộc khủng hoảng này là một tin nhắn văn bản mà ông Trump gửi vào ngày 18 tháng 1 năm 2026 cho Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Støre. Trong thông điệp đó, nhà lãnh đạo Mỹ đã trực tiếp liên kết yêu cầu kiểm soát đảo Greenland với việc Ủy ban Nobel Na Uy không trao giải Hòa bình năm 2025 cho ông.

Trong nội dung tin nhắn, ông Trump tuyên bố: "Xét thấy quốc gia của ông đã quyết định không trao giải Nobel Hòa bình cho tôi vì đã ngăn chặn hơn 8 cuộc chiến tranh CỘNG THÊM, tôi không còn cảm thấy có nghĩa vụ phải chỉ nghĩ về hòa bình, mặc dù nó sẽ luôn chiếm ưu thế, nhưng giờ đây tôi có thể nghĩ về những gì tốt đẹp và đúng đắn cho Hợp chủng quốc Hoa Kỳ". Bước đi này đã gây ra phản ứng dữ dội tại châu Âu, nơi các nhà lãnh đạo coi đây là sự vi phạm nghiêm trọng các chuẩn mực ngoại giao quốc tế.

Ngòi nổ trực tiếp cho những lời đe dọa là cuộc tập trận quân sự của NATO tại Bắc Cực với sự tham gia của các nước châu Âu, bao gồm cả việc triển khai nhân sự tại Greenland. Đáp lại, ông Trump đe dọa áp thuế 10% từ ngày 1 tháng 2 năm 2026, và có thể tăng lên 25% vào ngày 1 tháng 6 nếu sự phản kháng tiếp tục. Các quốc gia bị ảnh hưởng trực tiếp bao gồm Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Hà Lan, Phần Lan và Vương quốc Anh – những nước vốn đã từng đối mặt với các biện pháp tương tự trong nhiệm kỳ trước của ông.

Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Støre đã phản hồi ông Trump bằng cách nhấn mạnh rằng giải Nobel Hòa bình được quyết định bởi một ủy ban độc lập chứ không phải chính phủ Na Uy, đồng thời khẳng định quyền tự chủ về mặt thể chế. Bối cảnh địa chính trị của cuộc xung đột tập trung quanh Greenland – hòn đảo lớn nhất thế giới mà ông Trump coi là một tiền đồn chiến lược tại Bắc Cực. Ông đã nhiều lần khẳng định rằng Đan Mạch không đủ khả năng bảo vệ hòn đảo này trước các mối đe dọa từ Nga và Trung Quốc, trong bối cảnh cạnh tranh về an ninh quân sự và kiểm soát các tuyến đường thương mại tương lai đang ngày càng gay gắt.

Trước tình hình leo thang, các đại sứ của Liên minh châu Âu (EU) đã đạt được sự đồng thuận vào ngày 18 tháng 1 năm 2026 về việc cần phải thuyết phục Mỹ từ bỏ các mức thuế và chuẩn bị các biện pháp đáp trả. Tại một cuộc họp khẩn cấp của EU, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã kêu gọi kích hoạt Công cụ chống cưỡng bức (ACI), hay còn được gọi là "khẩu súng bazooka thương mại". Cơ chế này đã được thông qua vào tháng 11 năm 2023 và chính thức có hiệu lực từ ngày 27 tháng 12 năm 2023. Đây là một công cụ chưa từng được sử dụng trước đây, cho phép EU áp đặt các lệnh trừng phạt trả đũa, bao gồm hạn chế thương mại hoặc đầu tư, nhằm bảo vệ chủ quyền kinh tế của khối.

Như một phương án thay thế hoặc bổ sung, EU đang xem xét việc khôi phục các mức thuế đối với hàng hóa Mỹ trị giá lên tới 108 tỷ USD (khoảng 93 tỷ Euro), vốn đã được đình chỉ trước đó. Tình hình này làm nổi bật sự thay đổi nghiêm trọng trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương, nơi những bất mãn cá nhân của Tổng thống Mỹ dẫn đến việc sử dụng các đòn bẩy kinh tế chống lại các đồng minh NATO. Về mặt lịch sử, Ủy ban Nobel Na Uy, gồm năm thành viên do Quốc hội (Storting) bầu chọn, luôn nhấn mạnh sự độc lập hoàn toàn đối với chính phủ Na Uy trong mọi quyết định của mình.