Trump koppelt ambities voor Groenland aan weigering van de Nobelprijs voor de Vrede

De diplomatieke spanningen tussen de Verenigde Staten en Europa bereikten begin 2026 een ongekend kookpunt door toedoen van president Donald Trump. De kern van deze crisis ligt bij een tekstbericht dat Trump op 18 januari 2026 verstuurde naar de Noorse premier Jonas Gahr Støre. In dit bericht legde de Amerikaanse president een direct verband tussen zijn eis voor controle over Groenland en het feit dat het Noorse Nobelcomité hem de Nobelprijs voor de Vrede voor het jaar 2025 niet had toegekend.

In het bewuste bericht stelde Trump onomwonden: "Aangezien uw land heeft besloten mij niet de Nobelprijs voor de Vrede te geven voor het stoppen van meer dan acht oorlogen PLUS, voel ik mij niet langer verplicht om uitsluitend aan vrede te denken, hoewel die altijd zal prevaleren, maar kan ik nu denken aan wat goed en juist is voor de Verenigde Staten van Amerika." Deze verklaring veroorzaakte een schokgolf in Europa, waar regeringsleiders de actie veroordeelden als een grove schending van diplomatieke conventies. De directe aanleiding voor de dreigementen waren NAVO-oefeningen in het Arctisch gebied, waarbij Europese troepen in Groenland werden gestationeerd.

Als vergelding dreigde Trump met een importheffing van 10 procent vanaf 1 februari 2026, die bij aanhoudende weerstand op 1 juni zou kunnen oplopen tot 25 procent. De landen die hierdoor direct worden getroffen zijn Denemarken, Noorwegen, Zweden, Frankrijk, Duitsland, Nederland, Finland en het Verenigd Koninkrijk. Deze naties kregen tijdens de eerdere ambtstermijn van Trump al te maken met soortgelijke economische maatregelen, wat de ernst van de huidige situatie onderstreept.

Premier Jonas Gahr Støre reageerde vastberaden op de woorden van Trump door te benadrukken dat de Nobelprijs voor de Vrede wordt toegekend door een volledig onafhankelijk comité en niet door de Noorse regering. Hij bevestigde hiermee de institutionele autonomie van het instituut. De geopolitieke achtergrond van dit conflict draait om Groenland, het grootste eiland ter wereld, dat Trump beschouwt als een cruciaal strategisch steunpunt in het Noordpoolgebied. Hij heeft herhaaldelijk beweerd dat Denemarken niet in staat is het eiland te beschermen tegen de groeiende dreiging van Rusland en China, die strijden om militaire veiligheid en de controle over toekomstige handelsroutes.

Als reactie op de escalatie bereikten de ambassadeurs van de Europese Unie op 18 januari 2026 een consensus over de noodzaak om de VS van deze tarieven af te brengen en tegenmaatregelen voor te bereiden. Tijdens een spoedvergadering van de EU riep de Franse president Emmanuel Macron op tot de activering van het Anti-Coercion Instrument (ACI), ook wel bekend als de "handelsbazooka". Dit mechanisme werd aangenomen in november 2023 en trad op 27 december 2023 in werking. Hoewel het instrument nog nooit eerder is ingezet, stelt het de EU in staat om vergeldingssancties op te leggen, waaronder beperkingen op handel of investeringen, om de economische soevereiniteit van de unie te waarborgen.

Als alternatief of aanvulling overweegt de EU het herinvoeren van tarieven op Amerikaanse goederen ter waarde van maximaal 108 miljard dollar (ongeveer 93 miljard euro), heffingen die eerder waren opgeschort. Deze situatie onderstreept een fundamentele verschuiving in de trans-Atlantische betrekkingen, waarbij de persoonlijke grieven van de Amerikaanse president leiden tot het gebruik van economische pressiemiddelen tegen NAVO-bondgenoten. Historisch gezien heeft het Noorse Nobelcomité, bestaande uit vijf leden die worden gekozen door het parlement (het Storting), altijd zijn onafhankelijkheid van de Noorse politiek benadrukt.