Sản lượng điện mặt trời của Trung Quốc vượt điện gió trong bối cảnh công suất than mới tăng mạnh năm 2025

Năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt lịch sử trong ngành năng lượng Trung Quốc khi sản lượng điện từ các tấm pin năng lượng mặt trời lần đầu tiên vượt qua điện gió. Sự thay đổi mang tính bước ngoặt này là kết quả trực tiếp của chiến lược triển khai hệ thống quang điện (PV) đầy quyết liệt, được thúc đẩy bởi việc chi phí sản xuất tấm pin giảm mạnh khoảng 80% trên toàn cầu trong thập kỷ qua. Theo số liệu từ Cục Năng lượng Quốc gia Trung Quốc (NEA), tính đến cuối năm 2025, tổng công suất lắp đặt của điện mặt trời và điện gió đã đạt khoảng 1.840 GW, chiếm hơn 47% tổng công suất hệ thống điện quốc gia và lần đầu tiên vượt qua công suất nhiệt điện về chỉ số này.

Phân tích dữ liệu trong 11 tháng đầu năm 2025 cho thấy một động lực tăng trưởng đáng kinh ngạc: sản lượng điện mặt trời tăng khoảng 49,5%, trong khi điện gió tăng 37,4% so với cùng kỳ năm trước. Sự mở rộng mạnh mẽ này đã cho phép Trung Quốc đáp ứng toàn bộ nhu cầu điện năng tăng thêm trong tháng 7 năm 2025 hoàn toàn bằng các nguồn tái tạo, từ đó ngăn chặn việc gia tăng đốt than để sản xuất điện. Mặc dù tổng mức tiêu thụ năng lượng của quốc gia tăng 3,5% trong năm 2025, tỷ trọng nhiên liệu hóa thạch trong tiêu thụ vẫn duy trì ở mức khoảng 58%. Đồng thời, sản lượng nhiệt điện từ than và khí đốt ước tính giảm khoảng 0,7% trong cả năm 2025, một con số được đánh giá là gần như chắc chắn.

Bất chấp sự bùng nổ của năng lượng tái tạo, chiến lược năng lượng của Trung Quốc trong năm 2025 vẫn thể hiện một cách tiếp cận kép đầy thận trọng. Để giải quyết những lo ngại về an ninh cung ứng điện sau các sự cố lưới điện trong quá khứ, quốc gia này đã đưa vào vận hành gần 70 GW công suất điện than sạch mới – con số cao nhất kể từ năm 2007. Việc lắp đặt các tổ máy chạy than mới này nhằm mục đích đảm bảo khả năng cân bằng và ổn định lưới điện trong bối cảnh tính chất gián đoạn của điện mặt trời và điện gió ngày càng gia tăng. Đến cuối năm 2025, công suất lắp đặt điện mặt trời đạt khoảng 1.200 GW, tăng 35% so với năm trước, trong khi công suất điện gió đạt 640 GW, tăng 23%.

Tốc độ phát triển thần tốc của điện mặt trời được minh chứng rõ nét qua dữ liệu nửa đầu năm 2025, khi Trung Quốc lắp đặt lượng công suất mới lớn hơn cả phần còn lại của thế giới cộng lại. Tuy nhiên, sự bành trướng này cũng tạo ra những thách thức về mặt cấu trúc. Các nhà phân tích chỉ ra rủi ro ngày càng tăng về việc cắt giảm sản lượng (curtailment) – tình trạng không thể sử dụng hết điện năng tái tạo do năng lực truyền tải của lưới điện và hệ thống lưu trữ còn hạn chế. Thị trường thiết bị cũng phản ánh sự mất cân bằng khi các nhà sản xuất quang điện đối mặt với khó khăn tài chính vì dư thừa công suất và giá thành thấp. NEA cùng các nhóm nghiên cứu độc lập nhấn mạnh rằng việc đầu tư vào hạ tầng lưới điện là điều cấp thiết để tích hợp hiệu quả nguồn năng lượng khổng lồ này.

Các số liệu thống kê then chốt từ tháng 10 năm 2024 đến tháng 9 năm 2025 cho thấy than vẫn chiếm khoảng 55% tổng sản lượng điện, và nhiên liệu hóa thạch chiếm khoảng 58% tổng tiêu thụ năng lượng. Những con số này, cùng với việc bổ sung 70 GW điện than mới, minh chứng cho sự phụ thuộc còn tiếp diễn vào nhiên liệu hóa thạch để đảm bảo an ninh năng lượng và đáp ứng nhu cầu tăng trưởng. Dự báo cho năm 2026, Trung Quốc sẽ lắp đặt thêm khoảng 120 GW điện gió mới, cho thấy đà tăng trưởng không ngừng của lĩnh vực năng lượng tái tạo. Theo định hướng từ Ủy ban Phát triển và Cải cách Nhà nước công bố vào tháng 11 năm 2025, Trung Quốc đặt mục tiêu hình thành một hệ thống năng lượng mới vào năm 2035 với tỷ trọng năng lượng sạch cao và cơ chế điều tiết tiên tiến.