Thủ tướng Canada Mark Carney tái định hướng thương mại: Giảm phụ thuộc vào Mỹ, thắt chặt quan hệ với Trung Quốc và Qatar

Thủ tướng mới đắc cử của Canada, ông Mark Carney, người chính thức nhậm chức vào ngày 14 tháng 3 năm 2025, đang quyết liệt triển khai chiến lược tái cấu trúc bản đồ thương mại toàn cầu. Mục tiêu cốt lõi của nhà lãnh đạo này là giảm bớt sự phụ thuộc kinh tế quá mức vào Hoa Kỳ, một động thái được xem là phản ứng trực tiếp trước các chính sách đối ngoại khó lường của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Trước đó, ông Trump từng đe dọa áp thuế lên tới 35% đối với hàng hóa Canada và thậm chí đưa ra những phát ngôn gây tranh cãi về việc biến Canada thành "tiểu bang thứ 51". Với kinh nghiệm dày dặn khi từng giữ chức Thống đốc Ngân hàng Trung ương Canada (2008–2013) và Ngân hàng Trung ương Anh (2013–2020), ông Carney đang tận dụng mạng lưới quan hệ quốc tế sâu rộng của mình để xây dựng những đối tác chiến lược mới và bền vững hơn.

Chính phủ Canada đã đặt ra mục tiêu đầy tham vọng là tăng gấp đôi kim ngạch xuất khẩu sang các thị trường ngoài Mỹ trong thập kỷ tới. Đây là một bước chuyển mình mang tính lịch sử, thoát khỏi mô hình kinh tế cũ nơi Hoa Kỳ chiếm tới gần 70% tổng lượng hàng hóa xuất khẩu của Canada. Một mắt xích quan trọng trong chiến dịch đa dạng hóa này là chuyến thăm chính thức tới Bắc Kinh của ông Mark Carney. Đây là chuyến thăm đầu tiên của một người đứng đầu chính phủ Canada tới Trung Quốc kể từ năm 2017. Trong khuôn khổ các cuộc hội đàm với Chủ tịch nước Tập Cận Bình, hai bên đã đạt được những thỏa thuận sơ bộ quan trọng về việc cùng nhau dỡ bỏ các rào cản thương mại.

Theo các thỏa thuận cụ thể, Trung Quốc cam kết đến ngày 1 tháng 3 năm 2026 sẽ giảm thuế nhập khẩu đối với hạt cải dầu (canola) của Canada từ mức 84% (hoặc 75,8%) xuống còn khoảng 15%. Đồng thời, Bắc Kinh cũng đồng ý bãi bỏ các mức thuế phân biệt đối xử đối với bột hạt cải, đậu hà lan, tôm hùm và cua của Canada ít nhất là cho đến cuối năm 2026. Để đáp lại, phía Canada đã chấp thuận nới lỏng đáng kể các biện pháp bảo hộ được thiết lập từ năm 2024: cụ thể là 49.000 xe điện của Trung Quốc sẽ được hưởng mức thuế ưu đãi chỉ 6,1% thay vì mức 100% như trước đây. Những nhượng bộ trong lĩnh vực nông nghiệp này dự kiến sẽ mở ra cơ hội xuất khẩu mới cho Canada với giá trị ước tính khoảng 3 tỷ USD.

Bên cạnh hướng đi sang châu Á, Thủ tướng Carney cũng đã có chuyến thăm lịch sử tới Doha, Qatar vào ngày 18 tháng 1 năm 2026. Tại đây, một liên minh chiến lược mới đã được thiết lập, đánh dấu cột mốc quan trọng trong quan hệ song phương giữa hai nước. Chuyến đi này nhằm thu hút dòng vốn đầu tư từ Qatar vào các lĩnh vực mũi nhọn của Canada như trí tuệ nhân tạo (AI) và năng lượng. Cũng tại Doha, ông Carney đã bày tỏ sự lo ngại sâu sắc về những đe dọa của ông Trump trong việc áp thuế đối với các đồng minh NATO liên quan đến vấn đề Greenland, đồng thời khẳng định mạnh mẽ cam kết của Canada đối với các nguyên tắc về chủ quyền quốc gia.

Bộ trưởng Ngoại giao Anita Anand xác nhận rằng Ottawa đang tích cực mở rộng mạng lưới thương mại sang Philippines, Thái Lan, các quốc gia thuộc khối MERCOSUR, Ả Rập Xê Út và Ấn Độ nhằm củng cố vị thế tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Mặc dù các thỏa thuận mới mang lại lợi ích ngắn hạn rõ rệt, đặc biệt là đối với các nhà xuất khẩu hạt cải dầu vốn đã chịu sự sụt giảm mạnh trong năm qua so với năm 2024, nhưng giới quan sát vẫn đưa ra những cảnh báo về tính ổn định lâu dài khi hội nhập sâu vào vòng xoáy kinh tế của Trung Quốc. Các cuộc thảo luận tại Bắc Kinh cũng bao gồm nội dung hợp tác về công nghệ sạch và năng lượng tái tạo, cho thấy tầm nhìn rộng lớn hơn về kinh tế và khí hậu trong các nỗ lực ngoại giao của chính quyền Carney.