Khách Thể Từ Không Gian: Những Cột Mốc Quan Trọng Trong Việc Quan Sát Sao Chổi Liên Sao 3I/ATLAS Vào Tháng 1 Năm 2026

Sao chổi liên sao 3I/ATLAS, vị khách thứ ba từ bên ngoài Hệ Mặt Trời từng được ghi nhận trong lịch sử nhân loại, đã trở thành một hiện tượng thiên văn bùng nổ trong tháng 1 năm 2026. Được phát hiện lần đầu tiên vào tháng 7 năm 2025 với tên gọi chính thức C/2025 N1 (ATLAS), thiên thể này đã đi qua điểm cận nhật vào ngày 30 tháng 10 năm 2025 trước khi thể hiện những hoạt động bất ngờ vào đầu năm 2026.

Dựa trên các dữ liệu thu thập từ những cơ quan hàng đầu như NASA, Viện SETI và các tổ chức thiên văn quốc tế khác, chúng ta có thể phân tích chi tiết các mốc thời gian và sự kiện quan sát quan trọng. Những diễn biến này không chỉ cung cấp dữ liệu khoa học quý giá mà còn làm dấy lên nhiều tranh luận về bản chất thực sự của vật thể này.

Trong những ngày đầu tiên của tháng 1, sao chổi 3I/ATLAS tiếp tục duy trì mức độ hoạt động cao, vượt xa các mô hình dự báo tiêu chuẩn dành cho sao chổi thông thường. Các quan sát chính thức từ NASA và các cơ quan đối tác đã ghi nhận sự gia tăng đột biến về độ sáng cũng như lượng vật chất phun trào sau khi thiên thể này vượt qua điểm gần Mặt Trời nhất.

Theo các báo cáo từ giới thiên văn học được công bố trên Sci.News, sao chổi này dường như đã "thức tỉnh hoàn toàn". Quá trình thăng hoa của băng nước diễn ra mạnh mẽ, dẫn đến những thay đổi kịch tính trong hành vi của nó, khiến 3I/ATLAS trở nên năng động và rực rỡ hơn nhiều so với giai đoạn trước khi tới điểm cận nhật.

Từ ngày 6 đến ngày 14 tháng 1, Kính viễn vọng không gian Hubble (thuộc NASA/ESA) đã thực hiện một loạt các phiên quan sát chuyên sâu. Thiết bị này đã ghi lại được cấu trúc phức tạp của các luồng khí (jet) và thiết lập bản đồ độ sáng chi tiết của phần đầu sao chổi.

Đặc biệt, vào ngày 14 tháng 1, Hubble đã chụp được sáu bức ảnh quan trọng, tiết lộ một cấu trúc đối xứng kỳ lạ của các luồng khí với ba nhánh phun nhỏ phân tách nhau một góc xấp xỉ 120 độ. Hình dáng này tạo thành một tam giác đều gần như hoàn hảo, một hiện tượng hiếm thấy trong tự nhiên.

Cấu trúc hình học này đã châm ngòi cho các cuộc thảo luận sôi nổi trong cộng đồng khoa học. Nhà vật lý thiên văn Avi Loeb, trong một bài viết trên Medium, đã đưa ra giả thuyết về các dấu ấn công nghệ tiềm tàng. Cùng ngày hôm đó, phổ kế tử ngoại của sứ mệnh Europa Clipper (NASA) cũng đã thu thập được những dữ liệu UV hiếm hoi về sao chổi khi nó nằm ngoài tầm quan sát của các công cụ khác, theo thông tin từ Viện SETI.

Bắt đầu từ ngày 15 tháng 1, một chiến dịch quan sát đặc biệt của vệ tinh TESS (NASA) đã được triển khai nhằm theo dõi sát sao quỹ đạo của sao chổi dọc theo đường hoàng đạo. Giai đoạn quan sát tại Khu vực 1751 kéo dài cho đến ngày 22 tháng 1, với các bản cập nhật vào ngày 16 tháng 1 xác nhận việc thu thập thành công dữ liệu về động lực học của 3I/ATLAS.

Ngày 22 tháng 1 được coi là thời điểm cực trọng của tháng khi sao chổi, Trái Đất và Mặt Trời nằm gần như trên một đường thẳng với góc pha đạt từ 177 đến 180 độ. Hiện tượng đối xung hiếm gặp này đã tạo ra hiệu ứng "trăng rằm" cho sao chổi, giúp nó đạt tới độ sáng cực đại nhờ vào hình học quan sát thuận lợi.

Theo các báo cáo từ WION và các nguồn tin khoa học, sao chổi có thể được quan sát rõ nét suốt đêm với vị trí cao trên bầu trời, biến nó thành mục tiêu hoàn hảo cho các đài thiên văn. Trong ngày này, Dự án Kính viễn vọng Ảo (Virtual Telescope Project) đã tổ chức một buổi truyền hình trực tiếp, cho phép hàng ngàn người yêu thiên văn trên toàn thế giới cùng chiêm ngưỡng và "chia tay" sao chổi trong thời gian thực.

Các quan sát tại thời điểm này đã ghi nhận sự bùng nổ về độ sáng, sự xuất hiện của cấu trúc "đuôi ngược" (anti-tail) và các luồng khí chi tiết trong phần coma. Mặc dù các hình ảnh chủ chốt về luồng khí từ Hubble được thực hiện vào ngày 14 tháng 1, nhưng dữ liệu bổ sung từ các đài quan sát mặt đất như VLT (ESO) và Gemini đã xác nhận sự duy trì hoạt động mạnh mẽ này.

Chiến dịch của TESS tiếp tục được mở rộng tại Khu vực 99 cho đến ngày 2 tháng 2 để ghi lại những thay đổi của sao chổi sau giai đoạn đối xung. Các dữ liệu tổng hợp từ Hubble, TESS, Europa Clipper và các kính viễn vọng mặt đất đã tạo nên một bức tranh toàn diện về thiên thể liên sao này cho đến cuối tháng 1.

Một trong những điểm gây tranh cãi nhất chính là cấu trúc đối xứng của các luồng khí. Khác với các sao chổi thông thường nơi vật chất phun trào một cách hỗn loạn do nhiệt lượng Mặt Trời, 3I/ATLAS cho thấy sự sắp xếp có tổ chức, giống như các hệ thống đẩy có tính toán. Avi Loeb nhận định rằng sự đối xứng này thách thức các quy luật vật lý tự nhiên và có thể chỉ ra sự hiện diện của các hệ thống kỹ thuật nhân tạo.

Bên cạnh đó, sao chổi còn thể hiện một gia tốc bất thường không thể giải thích thỏa đáng bằng hiệu ứng phản lực từ việc thoát khí gas. Quỹ đạo của nó xuất hiện những sai lệch chính xác, dẫn đến giả thuyết rằng 3I/ATLAS có thể là một "tàu mẹ" đang điều phối các thiết bị thăm dò nhỏ hướng về phía Sao Mộc để thu thập dữ liệu. Mặc dù ESA giải thích đây là kết quả của tương tác trọng lực, nhưng những nghi vấn về nguồn gốc nhân tạo vẫn không ngừng lan rộng.

Cuối cùng, các phân tích hóa học đã tiết lộ hàm lượng niken và các nguyên tố khác ở mức độ bất thường, không phù hợp với thành phần của các sao chổi liên sao từng được nghiên cứu trước đây. Sự hiện diện của cấu trúc đuôi ngược hướng về phía Mặt Trời cũng được coi là một đặc điểm phi tự nhiên, củng cố thêm các suy đoán về một "con tàu sinh học" từ một nền văn minh cổ đại.

• Hệ thống luồng khí đối xứng 120 độ tạo thành hình tam giác đều.
• Gia tốc không xác định và các điều chỉnh quỹ đạo chính xác.
• Thành phần hóa học dị biệt với hàm lượng niken cao bất thường.

Tất cả những dữ liệu này, từ hình ảnh của Hubble đến phổ học của Europa Clipper, đã biến 3I/ATLAS trở thành một trong những đối tượng nghiên cứu quan trọng nhất của thiên văn học hiện đại, mở ra những câu hỏi mới về bản chất của các vật thể xuyên không gian.