Sao chổi liên sao 3I/ATLAS bay qua Trái Đất giữa những tranh luận khoa học

Vào ngày 19 tháng 12 năm 2025, cộng đồng khoa học đã hướng sự chú ý đặc biệt đến sao chổi 3I/ATLAS (C/2025 N1 (ATLAS)). Đây là vật thể thứ ba được xác nhận có nguồn gốc liên sao ghé thăm Hệ Mặt Trời của chúng ta. Trong ngày này, sao chổi đã thực hiện cú tiếp cận gần nhất với Trái Đất, chỉ cách hành tinh của chúng ta khoảng 1,8 đơn vị thiên văn (tương đương 270 triệu km). Sự kiện này đã thổi bùng trở lại các cuộc tranh luận, đặc biệt là những ý kiến do nhà vật lý thiên văn Avi Loeb, Giáo sư tại Đại học Harvard, khởi xướng, xoay quanh khả năng về nguồn gốc công nghệ của thiên thể này.

Vật thể này được kính thiên văn Khảo sát ATLAS, một dự án được NASA tài trợ và đặt tại Rio Hurtado, Chile, phát hiện vào ngày 1 tháng 7 năm 2025. Quỹ đạo hình hyperbol của sao chổi, với độ lệch tâm là 6,139±0,00001, đã khẳng định chắc chắn nguồn gốc ngoài Hệ Mặt Trời của nó, đồng thời loại trừ khả năng nó sẽ quay trở lại. Các nhà khoa học theo quan điểm chính thống cho rằng hoạt động của vật thể hoàn toàn phù hợp với hành vi của một sao chổi thông thường, được giải thích bằng sự thăng hoa của băng dưới tác động của nhiệt Mặt Trời. Ông Amit Kshatriya, Phó Giám đốc NASA, đã tuyên bố vào tháng 11 năm 2025 rằng tất cả dữ liệu thu thập được đều chỉ ra bản chất tự nhiên của 3I/ATLAS.

Tuy nhiên, Giáo sư Loeb vẫn tiếp tục nhấn mạnh những điểm bất thường đã được ghi nhận. Ông coi việc mặt phẳng quỹ đạo của sao chổi gần như trùng khớp hoàn hảo với mặt phẳng hoàng đạo là cơ sở để xem xét giả thuyết về nguồn gốc công nghệ. Ông Loeb còn viện dẫn dữ liệu thu thập được vào ngày 29 tháng 10 năm 2025, bao gồm sự sai lệch 4 giây cung về xích vĩ, điều mà theo tính toán của ông đòi hỏi một sự mất mát khối lượng đáng kể. Ông đưa ra giả thuyết rằng những đặc điểm như luồng vật chất hướng về phía Mặt Trời (đuôi ngược) có thể là dấu hiệu của công nghệ, có thể liên quan đến một loại cánh buồm ánh sáng.

Trong khi đó, các chuyên gia uy tín khác, bao gồm Giáo sư Chris Lintott đến từ Oxford, đã bác bỏ các lý thuyết của Loeb. Ông Richard Moissl từ Cơ quan Vũ trụ Châu Âu cũng khẳng định không tìm thấy bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy vật thể này không phải do con người tạo ra. Để thu thập dữ liệu về thành phần của vật thể, các tàu vũ trụ đã được huy động, bao gồm cả Kính viễn vọng Hubble và Kính viễn vọng Không gian James Webb. Tàu thăm dò Europa Clipper cũng đã kịp thời thu thập dữ liệu vào ngày 6 tháng 11 năm 2025, khi nó ở khoảng cách 164 triệu km, ghi nhận sự hiện diện của các thành phần oxy, hydro và bụi.

Sau khi bay qua Trái Đất, vật thể này tiếp tục di chuyển ra xa khỏi Hệ Mặt Trời. Theo các phép tính, sao chổi dự kiến sẽ bay gần Sao Mộc vào ngày 16 tháng 3 năm 2026, và sau đó rời khỏi phạm vi hệ thống hành tinh vào tháng 7 năm 2027. Việc nghiên cứu 3I/ATLAS mang ý nghĩa nền tảng, bởi lẽ nó có thể là một trong những thiên thể sao chổi cổ xưa nhất từng được quan sát, thậm chí có thể có niên đại trước cả sự hình thành của Hệ Mặt Trời. Quỹ đạo độc đáo của nó, cho phép nó tiếp cận Sao Hỏa vào ngày 3 tháng 10 năm 2025 và Sao Kim vào ngày 3 tháng 11 năm 2025, đồng thời vẫn ẩn mình khỏi các nhà quan sát trên Trái Đất trong thời điểm cận nhật ngày 29 tháng 10, đã mang lại cho cộng đồng khoa học một cơ hội hiếm có để thu thập thông tin về các khối xây dựng cơ bản của các hệ hành tinh khác.