Phát hiện Loài Mối Gỗ Khô Mới ở Nam Mỹ với Đầu Giống Cá Nhà Táng Thu Nhỏ

Một nhóm nghiên cứu quốc tế, do nhà côn trùng học Rudolf Scheffrahn thuộc Viện Khoa học Thực phẩm và Nông nghiệp UF (UF/IFAS) dẫn đầu, đã công bố việc phát hiện một loài mối gỗ khô mới tại các khu rừng nhiệt đới Nam Mỹ. Loài côn trùng này, được đặt tên khoa học là *Cryptotermes mobydicki*, gây chú ý đặc biệt nhờ cấu trúc phần đầu của cá thể lính, có hình dáng gợi nhớ đến cá nhà táng thu nhỏ, sinh vật biển nổi tiếng trong tác phẩm của Herman Melville. Sự tương đồng hình thái này đã truyền cảm hứng trực tiếp cho việc đặt tên loài, một hành động được các đồng tác giả đánh giá là phù hợp và dí dỏm.

Phần đầu hình trụ, thuôn dài và tròn trịa của cá thể lính *C. mobydicki* che khuất gần như hoàn toàn bộ phận hàm (mandibles), tạo nên sự khác biệt rõ rệt so với các loài mối *Cryptotermes* khác trên toàn thế giới. Cụ thể, chiều dài đầu của loài này dao động từ 1,33–1,36 mm, với chiều rộng từ 0,79–0,99 mm, trong khi hàm chỉ dài khoảng 0,4 mm. Các cấu trúc giải phẫu độc đáo này, bao gồm cả vị trí tương đối của các cấu trúc cảm giác như ổ râu giống với mắt của cá nhà táng, ban đầu đã khiến các nhà nghiên cứu nghi ngờ về khả năng chúng thuộc về một chi hoàn toàn mới. Sự khác biệt chính để nhận dạng loài này là đầu rất dài và hẹp, không có mấu trán và sừng trán, đồng thời hàm bị che khuất đáng kể khi quan sát từ trên xuống do phần mỏm trán kéo dài.

Chức năng chính của cấu trúc đầu chắc chắn này là phòng thủ, hoạt động như một rào cản vật lý hiệu quả để bịt kín các lối vào đường hầm trong gỗ, một chiến lược phòng thủ không gian hẹp đặc trưng của các loài thuộc chi *Cryptotermes*. Các nhà nghiên cứu phân loại các chi mối dựa trên hai chiến lược phòng thủ chính, và *C. mobydicki* thuộc nhóm các chiến lược gia điểm mạnh (strong-point strategists), bao gồm những con lính có đầu phragmotic (đầu hình cầu hoặc hình trụ dùng để bịt). Phát hiện này làm phong phú thêm danh sách các loài *Cryptotermes* được tìm thấy ở Nam Mỹ, nâng tổng số lên 16 loài, đồng thời cung cấp manh mối mới về quá trình tiến hóa của chi mối phân bố rộng khắp toàn cầu này.

Phân tích cây phát sinh loài cho thấy *C. mobydicki* có quan hệ họ hàng gần gũi nhất với các loài nhiệt đới mới (neotropical) khác được tìm thấy ở Colombia, Cộng hòa Dominica và Trinidad. Mẫu vật được xác định trong một khúc gỗ chết treo lơ lửng, cách nền rừng nhiệt đới Nam Mỹ khoảng tám mét, cụ thể là tại Guiana thuộc Pháp. Việc xác định loài mới này đã được mô tả chính thức trên tạp chí khoa học *ZooKeys* vào tháng 11 năm 2025. Là mối gỗ khô, *C. mobydicki* không gây hại cho các công trình của con người mà thay vào đó đóng vai trò sinh thái quan trọng trong chu trình phân hủy vật chất hữu cơ trong rừng. Sự tồn tại của loài này nhấn mạnh tầm quan trọng không ngừng của việc bảo tồn các hệ sinh thái nhiệt đới này như những điểm nóng đa dạng sinh học thiết yếu.