Trump Yönetimi İran'a Yeni Tarifeler Uygularken Tayvan ile Ticaret Anlaşması Müzakereleri Sonuçlandı

Başkan Donald Trump, 12 Ocak 2026 Pazartesi günü, İslami Cumhuriyet İran ile ticaret yapan herhangi bir ülkeye anında yüzde 25 oranında ek vergi uygulama kararı aldığını duyurdu. Bu ekonomik hamle, ABD'nin İran'daki yaygın hükümet karşıtı protestoları yakından izlediği bir döneme denk geldi. Başkan, bu emri "kesin ve nihai" olarak nitelendirerek, etkilenen uluslardan gelen Amerikalı ithalatçılar için maliyetleri derhal artırdı. Bu yeni tarife uygulaması, Trump'ın 1977 tarihli Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası (IEEPA) kapsamında daha önce getirdiği geniş kapsamlı tarifelerin yasallığının ABD Yüksek Mahkemesi tarafından incelendiği bir süreçte geldi.

Trump, tarifeler sayesinde ABD'nin finansal ve ulusal güvenlik açısından güçlendiğini savunarak, tahsil edilen ve edilecek gelirlerin 600 milyar doları aşacağını öne sürdü. İran'daki gösteriler, başlangıçta derin ekonomik koşullardan kaynaklanmış olsa da, hızla ruhban yönetiminin devrilmesine yönelik çağrılara dönüştü. ABD merkezli bir insan hakları kuruluşu, bu karışıklıkla bağlantılı olarak 500'den fazla ölüm ve 10.000'den fazla tutuklama rapor etti. Çin'in Washington Büyükelçiliği, bu tek taraflı ekonomik hamleyi eleştirerek, "yasa dışı tek taraflı yaptırımları" kınadı ve "tarife savaşlarının galibi olmaz" uyarısında bulundu. ABD Hazine Bakanlığı'nın genel yaptırım hedefleri arasında İran'ın petrol satışlarını kısıtlamak ve silah sanayisi için kritik maddelere erişimini engellemek yer alıyor.

Bu gergin jeopolitik ortamın gölgesinde, 13 Ocak 2026 Salı günü Tayvan, Amerika Birleşik Devletleri ile kapsamlı bir ticaret anlaşmasına dair "genel bir mutabakata" varıldığını ayrı bir gelişme olarak duyurdu. Bu müzakereler, Başkan Trump'ın Nisan 2025'te Tayvan ihracatına başlarda yüzde 32, daha sonra yüzde 20 olarak uyguladığı tarifelerin ardından başlamıştı. Yakın zamanda tamamlanma aşamasına gelen anlaşma, ABD'nin Tayvan ithalatına uyguladığı tarifeleri yüzde 20'den yüzde 15'e düşürerek Japonya ve Güney Kore'ye uygulanan oranlarla eşitleyecek.

Bu ticaret anlaşmasının merkezinde Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC) yer alıyor. TSMC, mevcut altı fabrika planına ek olarak Arizona'da en az beş yarı iletken üretim tesisi daha kurma taahhüdünde bulundu. Bu ek yatırımlarla toplamda 300 milyar ABD Doları'nı aşan bir yatırım potansiyeli ortaya çıkabilir. ABD Ticaret Bakanlığı, TSMC'nin Arizona'daki bu projeleri için Çipler Yasası kapsamında 6,6 milyar dolara kadar hibe ve 5 milyar dolara kadar kredi teklifinde bulundu. TSMC'nin ikinci Arizona fabrikasında dünyanın en gelişmiş 2 nanometre çip teknolojisini üretmesi ve 2030'dan önce üçüncü bir fabrikayı faaliyete geçirmesi planlanıyor.

Tayvan Cumhurbaşkanı Lai Ching-te, bu avantajlı koşulları güvence altına almak için ABD yatırımlarını artırma ve savunma harcamalarını yükseltme sözü verdi; bu kapsamda 2026'da GSYİH'nın yüzde 3,3'üne ulaşmayı hedefleyen sekiz yıllık bir dönemde 40 milyar dolarlık ek bir bütçe önerisi bulunuyor. Bu taahhütler, ABD'nin 2030'a kadar gelişmiş yarı iletken üretiminin yüzde 20'sini kendi topraklarına taşıma hedefine önemli katkı sağlıyor. İki taraf, Ocak 2026'nın sonundan önce nihai bir toplantı takvimi üzerinde görüşmelerini sürdürüyor.