MÖ 709 Güneş Tutulmasının Teyidi, Dünya'nın Dönüş Hızını ve Güneş Aktivitesini Netleştirdi

Tarihsel coğrafya, arkeoloji ve astrofiziği birleştiren disiplinler arası bir çalışma, MÖ 709 yılına tarihlenen ve antik Çin'in Lu Beyliği'ne ait 'İlkbahar ve Sonbahar Yıllıkları'nda kaydedilen tam güneş tutulmasının, bilinen tarihteki en eski ve kesin olarak tarihlendirilmiş tam güneş tutulması olduğunu kesin olarak doğruladı. Bu temel analizin sonuçları, 2025 yılının sonlarında The Astrophysical Journal Letters yayınında bilim dünyasına duyuruldu. Bu teyit, modern bilim için büyük önem taşımaktadır; çünkü gezegenler arası dinamikleri ve Dünya'nın dönüş hızının evrimini daha isabetli bir şekilde modellememize olanak tanımaktadır.

Doğrulama sürecindeki kritik adım, antik Lu Beyliği başkenti olan Qufu şehrinin coğrafi koordinatlarında yapılan bir düzeltmeydi. Daha önce, eski varsayımlara dayanılarak yaklaşık sekiz kilometrelik bir hata payıyla belirlenen konumlandırma, modern bilgisayar modellerinin o bölgede tam tutulmanın görülebilirliğini onaylamasını engelliyor, bu da tarihi kayıtlarla bir çelişki yaratıyordu. Arkeolojik veriler ışığında yapılan bu düzeltmenin ardından, MÖ 17 Temmuz 709'da gerçekleşen tutulmanın yörünge modellemesi, tam fazın doğrudan Lu sarayından gözlemlenebilir olduğunu kesin olarak gösterdi ve böylece tarihi kaydın geçerliliğini sağlamlaştırdı.

Araştırma sonucunda elde edilen ve Dünya'nın dönüş hızındaki değişimi karakterize eden delta T (ΔT) parametresine dair veriler, jeofiziksel teorilere nicel bir destek sağladı. MÖ 8. ve 6. yüzyıllar arasındaki dönem için ΔT değeri 20.264 ila 21.204 saniye aralığında hesaplandı. Bu değerler, o dönemde gezegenin daha hızlı döndüğünü, ancak Ay'ın kütleçekiminin neden olduğu gelgit sürtünmesi etkisiyle zamanla yavaşladığını işaret etmektedir. Bu hassas ayarlama, mevcut gezegen dönüş modellerine önemli düzeltmeler getirerek, antik astronomik olaylar için daha kesin zaman referans noktaları sunmaktadır.

Araştırmaya ek bir bilimsel değer katan unsur ise, MS 1. yüzyıla ait daha sonraki bir eser olan 'Han Shu'da (Han Kitabı)' yer alan ve tutulmanın olduğu sırada Güneş'in 'yukarıdan ve aşağıdan tamamen sarı' göründüğünü belirten kayıttır. Lockheed Martin Güneş ve Astrofiziksel Cihazlar Laboratuvarı'ndan ortak yazarlardan Dr. Meng Jin liderliğindeki araştırmacılar, bu ifadenin, yalnızca tam faz sırasında görülebilen Güneş'in dış atmosferi olan güneş koronasının en eski korunmuş tanımlarından biri olabileceğini düşünmektedirler. Bu gözlem, odun halkalarındaki karbon izotopu analizine dayanan son güneş döngüsü yeniden yapılandırmalarını bağımsız olarak doğrulamakta ve MÖ 709'a gelindiğinde Güneş'in, Nea-Asur Büyük Minimumu (MÖ 808-717 arasını kapsar) olarak bilinen uzun süreli düşük aktivite döneminden çıktığını ve 11 yıllık döngüsünün zirvesine ulaştığını göstermektedir.

Antik Çinli astronomların hükümdarların emriyle gerçekleştirdiği sistematik gök olayları kaydı, ülkeye dünyanın en eksiksiz tutulma arşivlerinden birini kazandırmıştır. Bu arşiv, günümüzde uydu navigasyonundan güneş aktivitesi tahminlerine kadar modern bilime paha biçilmez bir katkı sunmaktadır. Tarihçiler geçmişin gizemlerini çözerken, astronomlar bu verileri gezegen modellerini iyileştirmek için kullanmakta ve Grönland, İzlanda ve İspanya'da gözlemlenecek olan 12 Ağustos 2026 tam güneş tutulması gibi gelecekteki olaylara hazırlanmaktadırlar.