Potwierdzenie zaćmienia z 709 r. p.n.e. doprecyzowało dane o obrocie Ziemi i aktywności Słońca

Interdyscyplinarne badania, łączące historię geografii, archeologię i astrofizykę, ostatecznie potwierdziły, że całkowite zaćmienie Słońca odnotowane w starożytnym chińskim kronice „Wiosen i Jesieni” księstwa Lu w 709 roku przed naszą erą jest najstarszym znanym, datowanym przypadkiem całkowitego zaćmienia słonecznego. Wyniki tej fundamentalnej analizy zostały opublikowane pod koniec 2025 roku w prestiżowym czasopiśmie The Astrophysical Journal Letters. To potwierdzenie ma ogromne znaczenie dla współczesnej nauki, ponieważ umożliwia dokładniejsze modelowanie dynamiki planetarnej oraz ewolucji tempa obrotu Ziemi.

Kluczowym elementem w procesie weryfikacji było skorygowanie błędu w geograficznych współrzędnych starożytnego miasta Qufu, które było stolicą księstwa Lu. Wcześniej nieścisłość w lokalizacji, szacowana na około osiem kilometrów, oparta na przestarzałych założeniach, uniemożliwiała współczesnym modelom komputerowym potwierdzenie widoczności całkowitego zaćmienia w tym regionie. Powodowało to wyraźną sprzeczność z historycznym zapisem. Po wprowadzeniu korekty, opartej na solidnych danych archeologicznych, symulacja trajektorii zaćmienia, które miało miejsce 17 lipca 709 roku p.n.e., jednoznacznie wykazała, że faza całkowita była widoczna bezpośrednio na dworze Lu, tym samym walidując zapis historyczny.

Dane uzyskane w toku badań dotyczące parametru delta T (ΔT), który charakteryzuje zmianę prędkości obrotowej Ziemi, dostarczyły ilościowego potwierdzenia dla teorii geofizycznych. Dla okresu obejmującego wieki od VIII do VI p.n.e. obliczono zakres wartości ΔT wynoszący od 20 264 do 21 204 sekund. Te liczby sugerują, że w tamtej epoce nasza planeta obracała się szybciej, stopniowo zwalniając pod wpływem tarcia pływowego wywołanego grawitacją Księżyca. Ta precyzyjna korekta wprowadza istotne zmiany do istniejących modeli rotacji planety i zapewnia bardziej wiarygodne osadzenie czasowe dla starożytnych zjawisk astronomicznych.

Dodatkową wartość naukową wnosi adnotacja do głównego zapisu, zawarta w późniejszym dziele „Hanshu” (Księga Han) z I wieku naszej ery. Opis ten sugeruje, że zaćmione Słońce wyglądało na „całkowicie żółte u góry i u dołu”. Badacze, w tym współautor doktor Meng Jin z Laboratorium Aparatury Słonecznej i Astrofizycznej Lockheed Martin, przypuszczają, że może to być jeden z najstarszych zachowanych opisów korony słonecznej – zewnętrznej atmosfery Słońca, widocznej wyłącznie w momencie pełni. Ta obserwacja niezależnie potwierdza niedawne rekonstrukcje cyklu słonecznego, bazujące na analizie izotopów węgla w słojach drzew. Wskazuje to, że do 709 roku p.n.e. Słońce wychodziło z długotrwałego okresu niskiej aktywności, znanego jako Wielki Minimum Neoasyryjskie (obejmujące lata 808–717 p.n.e.) i zbliżało się do szczytu swojego jedenastoletniego cyklu.

Systematyczne rejestrowanie zjawisk niebieskich, takich jak zaćmienia, które starożytni chińscy astronomowie prowadzili na zlecenie władców, zapewniło Chinom jeden z najpełniejszych na świecie archiwów zaćmień. To archiwum stanowi obecnie bezcenny wkład w naukę, od nawigacji satelitarnej po prognozowanie aktywności słonecznej. Podczas gdy historycy rozwiązują zagadki przeszłości, astronomowie wykorzystują te dane do kalibrowania modeli planetarnych, przygotowując się jednocześnie na przyszłe wydarzenia, takie jak całkowite zaćmienie Słońca zaplanowane na 12 sierpnia 2026 roku, które będzie widoczne na Grenlandii, Islandii i w Hiszpanii. To połączenie przeszłości z przyszłością jest prawdziwym majstersztykiem nauki.