Ülker Kompleksi Sanılandan 20 Kat Daha Büyük: Astronomlar Yıldız Kümesinin Sınırlarını Yeniden Tanımladı

Son dönemde yapılan astronomik araştırmalar, geleneksel olarak “Yedi Kız Kardeş” olarak bilinen Ülker (Pleiades) yıldız kümesine dair anlayışımızı kökten değiştirmektedir. North Carolina Üniversitesi, Chapel Hill (UNC-Chapel Hill) bünyesindeki bir araştırma ekibi, bu kümenin, artık “Büyük Ülker Kompleksi” adı verilen çok daha geniş, ancak dağınık bir yapının yoğun çekirdeği olduğu sonucuna vardı. The Astrophysical Journal dergisinde yayımlanan bu keşif, genel yapının daha önce varsayılandan yaklaşık yirmi kat daha kapsamlı olduğunu gösteriyor ve gökyüzüne yayılmış binlerce, daha önce hesaba katılmamış “kız kardeş” yıldızı ortaya çıkarıyor.

Bu çığır açıcı buluşun kilit faktörü, iki uzay gözlemevinden elde edilen verilerin birleştirilmesi oldu. Başlangıçta ötegezegen arayışları için tasarlanan Amerikan TESS teleskobu, yıldızların yaşının bir göstergesi olan dönüş periyotları hakkında bilgi sağladı: genç yıldızlar daha hızlı dönerken, yaşlı yıldızlar yavaşlar. Avrupa uzay aracı Gaia ise yıldızların uzaydaki konumları ve yörünge hareketleri (kinematik) hakkında emsalsiz bir doğrulukta ölçümler sundu. Kinematik verilerin dönüş hızı analiziyle birleştirilmesi, geleneksel gözlem yöntemleriyle aralarındaki önemli mesafe nedeniyle görünmez kalan, kütleçekimsel olarak birbirine bağlı grupların tespit edilmesine olanak tanıdı.

Araştırmanın lideri, UNC-Chapel Hill Fizik ve Astronomi yüksek lisans öğrencisi Andrew Boyle, Ülker’in artık sadece parlak yıldızlardan oluşan kompakt bir grup değil, binlerce uzun süredir ayrılmış “akrabadan” oluşan geniş bir aile olarak karşımıza çıktığını vurguladı. Daha önce kümenin yaklaşık 540 yıldıza sahip olduğu düşünülüyordu; ancak yeni kriterler, ortak kökene sahip binlerce yıldızı ortaya çıkardı. Aynı üniversiteden Astronomi Profesörü Andrew Mann, bu metodolojinin, karmaşık iç yapıya sahip büyük yıldız ailelerine ait olan ve Güneş Sistemi yakınlarında bulunan birçok yıldızın keşfedilmesi için yeni bir kapı açtığının altını çizdi.

Boğa takımyıldızında yer alan ve çıplak gözle görülebilen Ülker kümesi, tarihsel ve kültürel bir öneme sahiptir. Bilinen Ülker çekirdeğinin fiziksel özellikleri arasında tahmini 115 milyon yıllık bir yaş, 800 Güneş kütlesine eşdeğer bir kütle ve yaklaşık 12 ışık yılı çap bulunmaktadır. “Büyük Ülker” hakkındaki bu yeni veriler, astrofizik için temel bir öneme sahiptir, çünkü yıldız evrimi ve gezegen sistemi oluşumu süreçlerinin daha doğru modellenmesine imkan tanımaktadır. Bilim insanları, bu yöntemin gelecekte Güneşimizin de benzer dev bir yıldız birliğinde doğup doğmadığını belirlemeye yardımcı olabileceğini belirtiyorlar.