Çinli Astrofizikçiler Hızlı Radyo Patlamalarının Kökenini Çift Yıldız Sistemlerinde Buldu

Çinli astrofizikçiler, evrenin en gizemli olaylarından biri kabul edilen Hızlı Radyo Patlamalarının (FRB) kökenine dair devrim niteliğinde yeni kanıtlar ortaya koydu. Yapılan son araştırmalar, bu yüksek enerjili patlamaların en azından bir bölümünün, birbirinin etrafında dönen iki yıldızdan oluşan çift yıldız sistemlerinde doğduğuna dair güçlü veriler sunuyor. Bu keşif, tekrarlayan bir FRB kaynağında gözlemlenen Faraday rotasyon ölçüsündeki (RM) ani, hızlı ve geri dönüşümlü bir sıçramaya dayanıyor. Bilim insanları, bu olguyu ana kaynağın yörüngesindeki eş yıldızdan yayılan yoğun plazmanın etkisi olarak yorumluyor.

Söz konusu araştırmanın sonuçları Ocak 2026 tarihinde dünyaca ünlü Science dergisinde yayımlanarak bilim dünyasına duyuruldu. Çalışmanın temelini oluşturan kritik veriler ise Aralık 2023'te gerçekleştirilen gözlemlerle elde edildi. Bu keşif süreci, Çin'in Guizhou eyaletinin derinliklerinde yer alan ve "Tianyan" (Gökyüzü Gözü) olarak adlandırılan Beş Yüz Metre Açıklıklı Küresel Radyo Teleskobu (FAST) kullanılarak yürütüldü. Araştırma ekibi, Haziran 2022'den itibaren Dünya'dan yaklaşık 2,9 milyar ışık yılı uzaklıkta bulunan ve FRB 20220529 olarak isimlendirilen tekrarlayan radyo kaynağını kesintisiz bir şekilde izlemeye aldı.

Aralık 2023 döneminde yapılan ölçümlerde, RM değerinin normal varyasyon seviyelerinin yaklaşık 20 katı kadar devasa bir sıçrama yaptığı ve sadece iki hafta içinde tekrar eski kararlı haline döndüğü kaydedildi. 0.1839 kırmızıya kayma oranına sahip bir disk galaksisinde konumlanan FRB 20220529, bu olaydan önceki 17 aylık süreçte oldukça stabil bir profil sergilemişti. Bu süre zarfında RM değerleri 21 ± 96 rad m⁻² gibi makul aralıklarda seyrederken, Aralık ayındaki ani artışla 1976.9 rad m⁻² seviyesine ulaşması bilim insanlarını şaşırttı. Standart sapmanın yirmi katını aşan bu ekstrem değişim, radyo sinyalinin yolunda çok yoğun ve mıknatıslanmış bir madde kümesinin, muhtemelen bir yıldız parlaması sonucu oluşan koronal kütle atımının bulunduğunu kanıtlıyor.

Bu uluslararası öneme sahip projede, Çin Bilimler Akademisi (CAS) bünyesindeki Mor Dağ Gözlemevi (PMO), Hong Kong Üniversitesi (HKU), Yunnan Üniversitesi ve Batı Virginia Üniversitesi'nden dünyaca tanınmış Profesör Duncan Lorimer liderliğindeki uzmanlar iş birliği yaptı. Araştırma heyeti, RM değerinde gözlemlenen bu dramatik ve hızlı değişimin, tek başına uzayda süzülen izole bir nötron yıldızı modeliyle açıklanmasının fiziksel olarak imkansız olduğu sonucuna vardı. Aksine, elde edilen bulgular FRB 20220529 kaynağının bir çift yıldız sistemi içerisinde yer aldığına dair şimdiye kadar elde edilmiş en doğrudan ve sarsılmaz gözlemsel kanıtı sunuyor.

Dünyanın en hassas radyo teleskobu olan FAST, bu benzersiz sinyalleri yakalayarak modern astronomide yeni bir sayfa açılmasını sağladı. Faraday rotasyon ölçüsü (RM), uzay boşluğundaki manyetize plazmanın özelliklerini analiz eden son derece hassas bir "kozmik manyetik sonda" işlevi görüyor. Daha önceki bilimsel modeller genellikle bu patlamaların kaynağı olarak tekil magnetarları işaret etse de, bu yeni keşif odağı çift sistemlerdeki dinamik ve karmaşık etkileşimlere kaydırıyor. Bilim dünyası, tekrarlayan FRB'lerin uzun vadeli takibi sayesinde, bu tür ikili sistemlerin evrendeki yaygınlığını ve radyo patlamalarının oluşum mekanizmalarını çok daha derinlemesine anlayabilecek.