Parlament Algierii Jednomyślnie Uznaje Kolonializm Francuski za Zbrodnię Stanu

W środę, 24 grudnia 2025 roku, ciało ustawodawcze Algierii przyjęło jednogłośnie ustawę, która formalnie uznaje okres francuskiego panowania kolonialnego, trwający od 1830 do 1962 roku, za „zbrodnię stanu”. Ta doniosła decyzja jest kulminacją wieloletnich żądań Algieru skierowanych do Paryża o uznanie historycznych krzywd i wypłacenie należnych rekompensat.

Zgromadzeni deputowani, przyozdobieni szarfami w barwach narodowej flagi, uczcili głosowanie owacjami na stojąco i okrzykami „Niech żyje Algier!”, co miało podkreślić suwerenny charakter tego aktu. Co istotne, projekt ustawy został opracowany w całości przez samych parlamentarzystów, a nie przez rząd, co nadaje mu dodatkowy autorytet reprezentacyjny, zwłaszcza w kontekście zaostrzenia stosunków dwustronnych w roku 2025. Przyjęty akt nakłada na państwo francuskie „odpowiedzialność prawną za swoją kolonialną przeszłość w Algierii oraz za tragedie, które ona wywołała”.

W treści ustawy wyszczególniono konkretne okrucieństwa, które zostały zakwalifikowane jako zbrodnie kolonializmu. Wśród nich wymieniono systematyczne rabunki zasobów naturalnych, egzekucje bez wyroku sądowego, stosowanie tortur fizycznych i psychicznych, a także przeprowadzanie testów nuklearnych na Saharze w latach 60. XX wieku. Strona algierska stanowczo podkreśla, że pełna i sprawiedliwa rekompensata za wszelkie straty materialne i moralne poniesione w epoce kolonialnej jest niezbywalnym prawem narodu i państwa algierskiego.

Przewodniczący parlamentu, Ibrahim Bougali, który po raz pierwszy przedstawił ten projekt ustawy już w styczniu 2025 roku, oświadczył dla agencji prasowej APS, że ten krok wysyła „wyraźny sygnał, zarówno wewnętrzny, jak i zewnętrzny, że pamięć narodowa Algierii nie zostanie wymazana ani poddana negocjacjom”. Ustawa wprowadza również odpowiedzialność karną, przewidującą karę do dziesięciu lat pozbawienia wolności, za wszelkie akty „gloryfikowania” lub usprawiedliwiania okresu kolonialnego w wypowiedziach publicznych lub mediach.

Okres francuskiego panowania, trwający od 1830 do 1962 roku, pozostaje drażliwym tematem w relacjach dwustronnych. Sytuację zaostrzyły niedawne kryzysy dyplomatyczne, w tym poparcie Paryża dla planu autonomii Maroka w Saharze Zachodniej w lipcu 2024 roku. Wydarzenia te doprowadziły do najpoważniejszego rozłamu między oboma krajami od czasu uzyskania przez Algierię niepodległości w 1962 roku.

Pomimo politycznego rezonansu, eksperci wskazują na ograniczone możliwości egzekwowania tego prawa. Hosni Kitouni, badacz historii kolonializmu z Uniwersytetu w Exeter, zauważył, że „z prawnego punktu widzenia ustawa ta nie ma zasięgu międzynarodowego, a zatem nie jest wiążąca dla Francji”, choć jej znaczenie polityczne i symboliczne jest ogromne. Oficjalny Paryż, reprezentowany przez rzecznika MSZ Pascala Confafré, odmówił komentarza na temat „debat politycznych toczących się w krajach zagranicznych”. Wojna o niepodległość w latach 1954–1962 pochłonęła, według szacunków Algierii, życie 1,5 miliona ludzi, podczas gdy historycy francuscy podają liczbę około 500 000 ogólnych strat. Prezydent Francji Emmanuel Macron wcześniej określił kolonializm jako „zbrodnię przeciwko ludzkości”, ale nigdy nie złożył oficjalnych przeprosin.

Jednocześnie, mimo narastających napięć, więzi gospodarcze pozostają nienaruszone, ponieważ Francja utrzymuje pozycję znaczącego inwestora, a Algieria jest kluczowym dostawcą surowców energetycznych. Inicjatywa algierskiego parlamentarzysty Bougaliego, który od lipca 2021 roku pełni funkcję przewodniczącego Narodowej Rady Ludowej, wpisuje się w szerszy kontekst, w którym państwa afrykańskie w 2025 roku zintensyfikowały swoje apele do byłych metropolii o uznanie zbrodni kolonializmu i wypłacenie reparacji.