USA i Armenia zawierają strategiczne porozumienie o współpracy w dziedzinie energetyki jądrowej

9 lutego 2026 roku wiceprezydent Stanów Zjednoczonych John David Vance oraz premier Armenii Nikol Paszynian oficjalnie ogłosili podpisanie przełomowego porozumienia dotyczącego pokojowego wykorzystania energii jądrowej. Dokument ten, powszechnie określany mianem umowy „123” (co odnosi się do sekcji 123 amerykańskiej ustawy o energii atomowej z 1954 roku), tworzy niezbędną podstawę prawną dla szeroko zakrojonej współpracy w cywilnym sektorze nuklearnym.

Podpisane porozumienie otwiera przed Armenią możliwość dostępu do najnowocześniejszych amerykańskich technologii jądrowych i ma potencjał przyciągnięcia inwestycji o łącznej wartości nawet 9 miliardów dolarów w celu modernizacji krajowego sektora energetycznego. Kluczowe parametry finansowe tego przedsięwzięcia zostały precyzyjnie określone w dokumentacji towarzyszącej umowie.

Zgodnie z przewidywaniami, początkowe dostawy amerykańskiego sprzętu jądrowego oraz powiązanych z nim usług specjalistycznych mogą osiągnąć wartość do 5 miliardów dolarów. Dodatkowo, około 4 miliardy dolarów zostaną przeznaczone na realizację długoterminowych kontraktów obejmujących dostawy paliwa jądrowego oraz kompleksowe wsparcie serwisowe infrastruktury.

Dokument ten umożliwia amerykańskim korporacjom aktywny udział w procesie budowy nowych bloków energetycznych, modernizacji istniejącej infrastruktury oraz świadczeniu usług serwisowych w ramach armeńskiego cywilnego programu jądrowego. Jest to istotny krok w stronę zacieśnienia więzi gospodarczych i technologicznych między Waszyngtonem a Erywaniem.

Obecnie sytuacja energetyczna Armenii jest w dużej mierze uzależniona od jedynej funkcjonującej elektrowni jądrowej w Mecamorze, która odpowiada za wytwarzanie około 40% energii elektrycznej w kraju. Obiekt ten jest wyposażony w reaktor typu WWER-440 konstrukcji radzieckiej, który został zsynchronizowany z siecią energetyczną w 1980 roku.

Władze w Erywaniu rozważają wycofanie tego bloku z eksploatacji w perspektywie najbliższych 8–10 lat. Plan zakłada zastąpienie go nowym reaktorem o dużej mocy lub nowoczesnymi jednostkami modułowymi. W gronie potencjalnych dostawców technologii znajdują się firmy ze Stanów Zjednoczonych, Rosji, Chin, Francji oraz Korei Południowej, co podkreśla międzynarodowe znaczenie tego projektu.

W celu sprawnego przygotowania inwestycji w nowy blok energetyczny, w 2024 roku powołano do życia specjalistyczną spółkę. Jej głównym zadaniem jest przeprowadzenie dogłębnej analizy dostępnych wariantów technologicznych, oszacowanie kosztów oraz określenie ram czasowych realizacji. Ostateczna decyzja dotycząca wyboru konkretnego typu reaktora ma zostać podjęta w latach 2026–2027.

Dla Stanów Zjednoczonych zawarcie tej umowy oznacza otwarcie dostępu do rynku urządzeń, usług inżynieryjnych i serwisowych w ramach ogromnego projektu infrastrukturalnego. Przekłada się to bezpośrednio na nowe zamówienia dla amerykańskich przedsiębiorstw z branży budowy maszyn jądrowych oraz firm operujących w sektorze cyklu paliwowego.

Z punktu widzenia Armenii umowa „123” zapewnia przede wszystkim obowiązkowe ramy prawne dla wymiany wrażliwych technologii. Bez istnienia takiego dokumentu Stany Zjednoczone nie miałyby prawnych możliwości eksportowania kluczowego sprzętu ani paliwa do celów energetyki jądrowej, co blokowałoby rozwój sektora.

Ponadto porozumienie to daje Armenii realną szansę na dywersyfikację źródeł dostaw energii i technologii. Perspektywa wykorzystania małych reaktorów modułowych (SMR) jako następcy instalacji w Mecamorze może znacząco podnieść elastyczność oraz efektywność zarządzania całym krajowym systemem elektroenergetycznym, zapewniając stabilność na kolejne dekady.