Verenigde Staten en Armenië bekrachtigen strategische samenwerking voor civiele kernenergie

Op 9 februari 2026 markeerden de Amerikaanse vicepresident John David Vance en de Armeense premier Nikol Pashinyan een nieuw hoofdstuk in hun bilaterale betrekkingen met de ondertekening van een omvangrijk akkoord over het vreedzame gebruik van kernenergie. Deze overeenkomst legt de fundamentele basis voor een intensieve samenwerking op het gebied van nucleaire technologie en energiezekerheid.

Het document staat formeel bekend als de '123-overeenkomst', een verwijzing naar sectie 123 van de Amerikaanse wet op atoomenergie uit 1954. Zonder een dergelijk juridisch instrument is het voor Amerikaanse entiteiten wettelijk niet toegestaan om gevoelige nucleaire technologieën, brandstof of gespecialiseerde apparatuur naar het buitenland te exporteren.

De economische impact van dit verdrag is aanzienlijk, aangezien het Armenië directe toegang geeft tot de meest geavanceerde nucleaire innovaties uit de Verenigde Staten. Naar schatting kan de overeenkomst leiden tot een totale investeringsstroom van maar liefst 9 miljard dollar, die volledig ten goede zal komen aan de broodnodige modernisering van de Armeense energiesector.

De financiële structuur van de samenwerking is opgedeeld in verschillende strategische componenten. De initiële levering van Amerikaanse nucleaire installaties, hardware en de bijbehorende technische diensten wordt gewaardeerd op een bedrag dat kan oplopen tot 5 miljard dollar, wat een directe impuls geeft aan de industriële capaciteit van het land.

Naast de initiële bouwfase voorziet het akkoord in langetermijncontracten voor de levering van nucleaire brandstof en het structurele onderhoud van de installaties. Deze post wordt geraamd op ongeveer 4 miljard dollar, waarmee de operationele continuïteit en veiligheid van de Armeense energievoorziening voor de komende decennia wordt geborgd.

Dankzij dit nieuwe juridische kader kunnen Amerikaanse bedrijven nu volwaardig participeren in de ontwikkeling van de Armeense civiele nucleaire programma's. Dit omvat niet alleen de bouw van nieuwe energie-eenheden, maar ook de grootschalige modernisering van de bestaande infrastructuur en het leveren van hoogwaardige technische ondersteuning.

De noodzaak voor deze transitie is geworteld in de huidige energiebalans van Armenië. Op dit moment is de kerncentrale van Metsamor de hoeksteen van het nationale elektriciteitsnet, waarbij de centrale verantwoordelijk is voor de productie van ongeveer 40 procent van de totale elektriciteitsbehoefte van het land.

De huidige faciliteit in Metsamor is uitgerust met een VVER-440-reactor van Sovjet-ontwerp, een technologie die al sinds 1980 operationeel is. Hoewel de centrale decennialang betrouwbaar heeft gefunctioneerd, nadert de installatie het einde van haar technische en economische levensduur in de huidige configuratie.

De Armeense regering heeft daarom plannen opgesteld om deze specifieke eenheid binnen een tijdsbestek van 8 tot 10 jaar buiten gebruik te stellen. Om het ontstane energiegat op te vullen, wordt gezocht naar een moderne vervanging in de vorm van een krachtige conventionele reactor of een systeem van innovatieve modulaire reactoren.

Bij de zoektocht naar de meest geschikte technologie houdt Armenië de opties open en kijkt het naar diverse internationale partners. Naast de Verenigde Staten worden ook technologische voorstellen overwogen van leveranciers uit:

• Rusland
• China
• Frankrijk
• Zuid-Korea

Ter voorbereiding op dit grootschalige infrastructuurproject werd in 2024 een gespecialiseerde onderneming in het leven geroepen. De primaire taak van deze organisatie is het uitvoeren van een diepgaande analyse van de beschikbare technologische varianten, de totale projectkosten en de realistische tijdlijnen voor de bouw.

De definitieve besluitvorming over het type reactor dat de toekomst van de Armeense energievoorziening moet gaan bepalen, staat gepland voor de periode 2026-2027. Dit besluit zal bepalend zijn voor de geopolitieke en economische koers van het land op het gebied van energie voor de rest van de 21e eeuw.

Voor de Verenigde Staten biedt de overeenkomst een unieke kans om de eigen nucleaire industrie te versterken. Het opent een nieuwe markt voor engineering, machinebouw en brandstofcycli, wat resulteert in substantiële orders voor Amerikaanse bedrijven die gespecialiseerd zijn in hoogwaardige nucleaire technologie.

Voor Armenië biedt de '123-overeenkomst' vooral strategische voordelen door de verplichte juridische kaders te scheppen voor de uitwisseling van kennis. Zonder deze afspraken zou het land geen toegang hebben tot de meest efficiënte en veilige westerse technologieën die nodig zijn voor een moderne energie-infrastructuur.

Een ander cruciaal aspect voor de Armeense zijde is de mogelijkheid tot diversificatie van de energiebronnen. Door de samenwerking met de VS kan het land zijn afhankelijkheid van een beperkt aantal leveranciers verminderen en een meer gebalanceerde en veerkrachtige energiemix opbouwen die minder kwetsbaar is voor externe schokken.

Ten slotte biedt het akkoord perspectief op het gebruik van kleine modulaire reactoren (SMR's) als vervanging voor de oude centrale in Metsamor. Deze technologie kan de flexibiliteit en de bestuurbaarheid van het nationale stroomnet aanzienlijk verhogen, waardoor Armenië beter kan inspelen op de variërende energievraag in de regio.