UE prawnie przypieczętowuje rezygnację z rosyjskiego gazu do końca 2027 roku

W dniu 26 stycznia 2026 roku w Brukseli ministrowie państw Unii Europejskiej oficjalnie zatwierdzili rozporządzenie wprowadzające całkowity zakaz importu rosyjskiego gazu ziemnego. Ta prawnie wiążąca decyzja stanowi zwieńczenie wieloletnich starań o suwerenność energetyczną wspólnoty, podjętych niemal cztery lata po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w lutym 2022 roku. Nowe przepisy mają na celu ostateczne odcięcie Kremla od dochodów z eksportu surowców energetycznych do Europy.

Kluczowe postanowienia dokumentu precyzyjnie określają harmonogram wygaszania dostaw. Import skroplonego gazu ziemnego (LNG) z Rosji musi zostać całkowicie wstrzymany do 1 stycznia 2027 roku. Z kolei dostawy gazu rurociągowego mają zostać zakończone do 30 września 2027 roku, przy czym przewidziano możliwość warunkowego przedłużenia tego terminu do 1 listopada 2027 roku dla tych państw członkowskich, które borykają się z wyjątkowymi trudnościami w napełnianiu magazynów przed sezonem grzewczym.

Rozporządzenie wprowadza rygorystyczne mechanizmy kontrolne oraz okresy przejściowe dla obowiązujących kontraktów, a także nakłada dotkliwe kary finansowe za nieprzestrzeganie przepisów. Sankcje wynoszą co najmniej 2,5 miliona euro dla osób fizycznych oraz minimum 40 milionów euro lub 3,5% rocznego obrotu w przypadku przedsiębiorstw. Tak wysokie progi kar mają zagwarantować pełną skuteczność nowych regulacji i zniechęcić firmy do prób omijania embarga poprzez skomplikowane łańcuchy dostaw.

Przyjęciu nowych przepisów towarzyszyły akcje protestacyjne zorganizowane przez aktywistów Greenpeace Belgium przed siedzibą Rady UE, podczas których wykorzystano dmuchane figury Donalda Trumpa i Władimira Putina. Lisa Göldner, ekspertka ds. paliw kopalnych z Greenpeace Germany, podkreśliła, że choć odejście od rosyjskiego gazu jest krokiem niezbędnym, Europa nie może pozwolić na wytworzenie nowej, niebezpiecznej zależności od amerykańskiego gazu kopalnego. Ostrzeżenie to padło szczególnie w kontekście deklaracji politycznych związanych z powrotem Donalda Trumpa do wielkiej polityki.

Dane statystyczne potwierdzają głęboką zmianę strukturalną w europejskim imporcie: udział rosyjskiego gazu w całkowitym wolumenie UE spadł z ponad 40% przed wybuchem wojny do około 13% w 2025 roku. Co istotne, w 2025 roku dostawy rosyjskiego LNG do UE (19,9 mld metrów sześciennych) po raz pierwszy w historii przewyższyły dostawy rurociągowe (18,1 mld metrów sześciennych). Jednocześnie Komisja Europejska odnotowała wzrost importu LNG z USA o 25% w 2025 roku, co potęguje obawy o zastąpienie jednej zależności geopolitycznej inną.

Zgodnie z nowym prawem, państwa członkowskie UE są zobowiązane do przedstawienia Komisji Europejskiej krajowych planów dywersyfikacji oraz zidentyfikowania potencjalnych ryzyk do 1 marca 2026 roku. Warto zauważyć, że Słowacja i Węgry głosowały przeciwko tej decyzji, a Słowacja zapowiedziała już zamiar zaskarżenia rozporządzenia do Trybunału Sprawiedliwości UE. Choć decyzja z 26 stycznia 2026 roku przyspiesza eliminację rosyjskich paliw, nie rozwiązuje ona fundamentalnej kwestii długoterminowej struktury konsumpcji energii i ryzyka utrwalenia zależności od paliw kopalnych dostarczanych przez inne, potencjalnie niestabilne reżimy.