EU legt juridisch verbod op Russisch gas officieel vast tegen eind 2027

Op 26 januari 2026 hebben de ministers van de Europese Unie in Brussel een historisch besluit bekrachtigd door een officiële verordening aan te nemen die de import van Russisch aardgas volledig verbiedt. Deze juridisch bindende stap markeert het sluitstuk van een jarenlange inspanning om de Europese energie-onafhankelijkheid te waarborgen. Het besluit valt bijna vier jaar na de grootschalige invasie van Oekraïne door Rusland in februari 2022, een gebeurtenis die de noodzaak voor een radicale koerswijziging in het Europese energiebeleid in een stroomversnelling bracht.

De kernbepalingen van het nieuwe document zijn strikt en onomwonden: de invoer van vloeibaar aardgas (lng) uit Rusland moet uiterlijk op 1 januari 2027 volledig zijn stopgezet. Voor gas dat via pijpleidingen wordt getransporteerd, ligt de deadline op 30 september 2027. Er is echter een kleine marge ingebouwd voor lidstaten die kampen met aanzienlijke uitdagingen bij het vullen van hun gasvoorraden; zij kunnen een uitstel krijgen tot uiterlijk 1 november 2027. Om de naleving te garanderen, voert de verordening een streng controlesysteem in met aanzienlijke sancties. Overtredingen kunnen leiden tot boetes van ten minste 2,5 miljoen euro voor natuurlijke personen, terwijl bedrijven rekening moeten houden met sancties van minimaal 40 miljoen euro of 3,5% van hun totale jaaromzet.

Terwijl de wetgevers binnen de muren van de Raad van de EU vergaderden, uitten activisten van Greenpeace België hun zorgen met een opvallende protestactie. Voor het hoofdkwartier werden enorme opblaasbare figuren van Donald Trump en Vladimir Poetin geplaatst om de aandacht te vestigen op de risico's van nieuwe afhankelijkheden. Lisa Göldner, expert op het gebied van fossiele brandstoffen bij Greenpeace Duitsland, benadrukte dat het afscheid van Russisch gas weliswaar een noodzakelijke stap is, maar dat Europa waakzaam moet blijven. Volgens haar mag de EU niet de fout maken om de ene afhankelijkheid in te ruilen voor een nieuwe, sterke focus op Amerikaans fossiel gas, zeker gezien de politieke onzekerheid rondom verklaringen van Donald Trump.

Recente statistieken onderstrepen de enorme structurele verschuiving die al heeft plaatsgevonden in het Europese energielandschap. Waar het aandeel van Russisch gas vóór de oorlog nog meer dan 40% van het totale EU-verbruik bedroeg, is dit percentage in 2025 geslonken tot circa 13%. Een opvallende trend in 2025 was dat de levering van Russisch lng (19,9 miljard kubieke meter) voor het eerst groter was dan de volumes die via pijpleidingen (18,1 miljard kubieke meter) het continent bereikten. Tegelijkertijd rapporteerde de Europese Commissie dat de import van lng uit de Verenigde Staten in 2025 met 25% is gestegen. Deze cijfers voeden de discussie onder activisten over de vraag of Europa simpelweg de ene geopolitieke afhankelijkheid vervangt door de andere.

De lidstaten hebben nu de opdracht gekregen om vóór 1 maart 2026 hun nationale diversificatieplannen in te dienen bij de Europese Commissie, inclusief een analyse van mogelijke risico's. Het besluit werd echter niet unaniem gedragen; Slowakije en Hongarije stemden tegen de nieuwe regelgeving. Slowakije heeft zelfs aangekondigd de verordening te zullen aanvechten bij het Hof van Justitie van de Europese Unie. Hoewel het besluit van 26 januari 2026 de transitie weg van Russische brandstoffen versnelt, blijven er fundamentele vragen openstaan over de langetermijnstructuur van de energieconsumptie en het risico dat men vast blijft zitten aan fossiele brandstoffen van andere regimes.