Odkrycie Wittmackia aurantiolilacina: Nowy, Krytycznie Zagrożony Gatunek Bromelii w Brazylijskim Lesie Atlantyckim

Naukowcy z Ogrodu Botanicznego Rio de Janeiro (JBRJ) oficjalnie udokumentowali zupełnie nowy i niezwykle rzadki gatunek bromelii, któremu nadano nazwę Wittmackia aurantiolilacina. Ta nowa taksona wyróżnia się unikalnymi kwiatostanami o charakterystycznym pomarańczowo-liliowym zabarwieniu. Pełny opis naukowy tego gatunku został opublikowany 19 listopada 2025 roku na łamach recenzowanego, międzynarodowego czasopisma Phytotaxa.

Gatunek ten jest ścisłym endemitem biomu Lasu Atlantyckiego. Materiał typowy, czyli okaz referencyjny, został po raz pierwszy zebrany w sierpniu 2023 roku na terenie Parku Narodowego Alto Cariri. Obszar ten znajduje się w stanie Bahia, tuż przy granicy ze stanem Minas Gerais. Początkowe zebranie okazu, który nie wykazywał jeszcze kwitnienia, umożliwiło wprowadzenie rośliny do uprawy w Bromeliarium JBRJ, a także w ośrodku w Gravatá w Teresópolis. Dopiero w lipcu 2024 roku, po zakwitnięciu w warunkach kontrolowanych, ujawniły się jego kluczowe cechy morfologiczne. Obejmowały one pomarańczowy odcień szypułki kwiatostanowej, zalążni i działek kielicha, w kontraście do liliowego koloru płatków, co bezpośrednio zainspirowało wybór epitetu gatunkowego aurantiolilacina.

Bruno Rezende, kurator kolekcji naukowej bromeliowatych w JBRJ i jeden ze współautorów publikacji, podkreślił, że od razu wyczuwał, iż ma do czynienia z nowością. Przez trzy dekady badań nie napotkał rośliny o tak odmiennych cechach. Biorąc pod uwagę bardzo ograniczony zasięg występowania oraz poważne zagrożenia wynikające z działalności człowieka – w tym wylesianie, fragmentację siedlisk i coraz częstsze pożary – Wittmackia aurantiolilacina została sklasyfikowana jako gatunek krytycznie zagrożony (CR), wymagający natychmiastowej uwagi.

Park Narodowy Alto Cariri, miejsce odkrycia, zajmuje powierzchnię około 19 238 hektarów. Stanowi on część Centralnego Korytarza Ekologicznego Lasu Atlantyckiego, utworzonego w 2002 roku. Zarządzaniem parku zajmuje się Instytut Badań nad Różnorodnością Biologiczną Chico Mendes (ICMBio). Obszar ten słynie z bogactwa flory, w tym licznych gatunków bromelii, storczyków i kaktusów. W ramach działań ochronnych, JBRJ skupia swoje wysiłki na rozmnażaniu klonalnym, co ma kluczowe znaczenie dla zabezpieczenia materiału genetycznego tej nowej rośliny.

W warunkach hodowlanych pojawiły się nieoczekiwane wyzwania. Kapucynki wykazały duże zainteresowanie rdzeniami bromelii, co wymusiło na personelu ogrodów botanicznych wdrożenie środków kontroli szkodników, nawet na terenie chronionego arboretum. Analizy innych gatunków z rodzaju Wittmackia, również endemicznych dla Lasu Atlantyckiego, sugerują, że wiele z nich stoi w obliczu poważnego ryzyka z powodu rozdrobnienia ich naturalnych środowisk. To z kolei uwypukla pilną potrzebę opracowania i wdrożenia precyzyjnych strategii ochrony przyrody dla tej grupy roślin.