Griekse premier Mitsotakis initieert historische grondwetsherziening om in te spelen op moderne uitdagingen

Op maandag 2 februari 2026 heeft de Griekse premier Kyriakos Mitsotakis officieel het startschot gegeven voor een omvattend proces om de nationale grondwet uit 1975 te herzien. Deze belangrijke beslissing werd wereldkundig gemaakt tijdens een televisietoespraak tot het Griekse volk en werd verder bekrachtigd door een formele brief gericht aan de leden van de regerende partij, Nea Dimokratia (ND). De aankondiging markeert een cruciaal moment in de politieke koers van het land, waarbij de fundamenten van de staat opnieuw tegen het licht worden gehouden.

Het hoofddoel van deze ambitieuze hervorming is het moderniseren van het basisdocument dat in 1975 werd aangenomen, zodat de Griekse staat adequaat kan reageren op de complexe mondiale uitdagingen van de huidige tijd. Hierbij wordt specifiek verwezen naar de snelle ontwikkelingen op het gebied van kunstmatige intelligentie en de voortdurende klimaatcrisis. De regeringsleider sprak de intentie uit om "moedige hervormingen" door te voeren die de basiswet in overeenstemming brengen met de realiteit van 2026. Daarnaast richt de hervorming zich op het transformeren van de publieke sector om de invloed van de zogenaamde "diepe staat" effectief te bestrijden. Voor het doorvoeren van wijzigingen in de grondwetsartikelen is een gekwalificeerde meerderheid van drie vijfde van de stemmen vereist, wat neerkomt op de steun van ten minste 180 parlementsleden.

De coördinatie van dit omvangrijke wetgevingstraject is in handen gelegd van minister van Buitenlandse Zaken Giorgos Gerapetritis. Hij werkt hierbij nauw samen met de secretaris-generaal van de premier, professor Stelios Koutnatzis. Binnen de parlementaire commissie die voor dit doel zal worden opgericht, is de rol van rapporteur voor de ND-fractie toebedeeld aan voormalig minister Evripidis Stylianidis. Het coördinatieteam bestaat verder uit minister van Staat Akis Skertsos, onderminister Giorgos Mylonakis en regeringswoordvoerder Pavlos Marinakis, die reeds een eerste tijdpad voor de procedures heeft gepresenteerd.

De voorgestelde transformaties hebben betrekking op fundamentele aspecten van de Griekse staatsinrichting. Een van de speerpunten is de herziening van Artikel 86, dat de strafrechtelijke aansprakelijkheid van ministers regelt. De regering beoogt de rol van reguliere rechters hierin te versterken om een grotere onpartijdigheid tijdens juridische procedures te waarborgen. Een ander prioritair doel is het doorbreken van het "verouderde monopolie" binnen het hoger onderwijs. Door Artikel 16 van de Grondwet aan te passen, wil men de oprichting van private universiteiten wettelijk mogelijk maken. In de huidige redactie van dit artikel is vastgelegd dat hoger onderwijs uitsluitend een publieke en kosteloze aangelegenheid is.

Naast deze punten omvatten de initiatieven het instellen van een vaste ambtstermijn van zes jaar voor de President van de Republiek en het versterken van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht bij de aanstelling van bestuursorganen van rechtbanken. Deze voorstellen volgen op eerdere verklaringen van minister van Defensie Nikos Dendias op 1 februari 2026, waarin hij de noodzaak benadrukte om de staatsinstituten te verstevigen. Volgens het procedurele plan zullen de afgevaardigden van Nea Dimokratia hun specifieke voorstellen voor het einde van februari indienen. Het volledige project van de partij zal in maart worden gepresenteerd, waarna de formele procedures in de parlementaire herzieningscommissie in april van start zullen gaan.

De huidige Griekse grondwet, die op 11 juni 1975 in werking trad, is in het verleden reeds herzien in 1986 en 2001. Het huidige initiatief van Mitsotakis wordt beschouwd als een fundamentele politieke onderneming die gericht is op de institutionele vernieuwing van de parlementaire republiek. Het welslagen van deze hervorming zal in grote mate afhangen van het bereiken van een breed politiek en maatschappelijk consensus, wat essentieel is voor de succesvolle implementatie van dergelijke ingrijpende wijzigingen.