Premier Grecji Kyriakos Mitsotakis ogłasza historyczną reformę Konstytucji z 1975 roku w celu modernizacji państwa

W poniedziałek, 2 lutego 2026 roku, premier Grecji Kyriakos Mitsotakis oficjalnie zainaugurował proces kompleksowej rewizji Konstytucji kraju, która obowiązuje od 1975 roku. Ta doniosła decyzja została ogłoszona podczas specjalnego orędzia telewizyjnego skierowanego do całego narodu greckiego, co podkreśliło wagę planowanych zmian dla przyszłości państwa. Równolegle szef rządu wystosował oficjalny list do parlamentarzystów i członków rządzącej partii Nowa Demokracja (ND), w którym nakreślił fundamenty planowanych zmian ustrojowych, mających na celu dostosowanie greckiego systemu prawnego do wymogów nowej, dynamicznie zmieniającej się ery.

Głównym motywem przyświecającym tej ambitnej reformie jest głęboka modernizacja dokumentu przyjętego pierwotnie w 1975 roku, tak aby Grecja mogła skutecznie stawiać czoła współczesnym wyzwaniom o charakterze globalnym. Premier Mitsotakis wskazał w szczególności na konieczność uregulowania kwestii związanych z gwałtownym rozwojem sztucznej inteligencji oraz wypracowania mechanizmów przeciwdziałania skutkom kryzysu klimatycznego, które stają się coraz bardziej odczuwalne. Szef rządu zapowiedział wdrożenie „odważnych reform”, które nie tylko zaktualizują ustawę zasadniczą do realiów roku 2026, ale również usprawnią funkcjonowanie sektora publicznego, eliminując niepożądane wpływy struktur określanych mianem „głębokiego państwa”. Należy podkreślić, że każda zmiana w treści artykułów konstytucyjnych wymaga uzyskania kwalifikowanej większości trzech piątych głosów w parlamencie, co w praktyce oznacza konieczność poparcia ze strony co najmniej 180 deputowanych.

Za koordynację całego procesu legislacyjnego i politycznego związanego z reformą odpowiada minister spraw zagranicznych Giorgos Gerapetritis. Współpracuje on bezpośrednio z profesorem Steliosem Koutnatzisem, pełniącym funkcję Sekretarza Generalnego premiera, co ma zapewnić spójność merytoryczną projektu. W strukturach parlamentarnych kluczową rolę odegra były minister Evripidis Stylianidis, który został wyznaczony na sprawozdawcę z ramienia Nowej Demokracji w specjalnej komisji, która zostanie wkrótce powołana. W skład sztabu koordynacyjnego weszli także inni prominentni politycy: minister stanu Akis Skertsos, wiceminister Giorgos Mylonakis oraz rzecznik rządu Pavlos Marinakis, który był odpowiedzialny za przedstawienie opinii publicznej wstępnego harmonogramu prac nad nowelizacją.

Proponowane zmiany dotykają najbardziej newralgicznych aspektów funkcjonowania greckiej demokracji i jej instytucji. Jednym z priorytetów jest modyfikacja Artykułu 86, który reguluje zasady odpowiedzialności karnej ministrów. Nowe przepisy mają na celu zwiększenie udziału sędziów zawodowych w procesach sądowych dotyczących członków rządu, co ma zagwarantować pełną bezstronność i transparentność postępowań, oddzielając politykę od wymiaru sprawiedliwości. Równie istotnym punktem jest zniesienie „przestarzałego monopolu” państwa w obszarze szkolnictwa wyższego. Poprzez zmianę Artykułu 16, który obecnie definiuje edukację wyższą jako wyłącznie publiczną i bezpłatną, rząd zamierza otworzyć drogę do tworzenia prywatnych uniwersytetów, co ma na celu zatrzymanie greckich studentów w kraju i podniesienie konkurencyjności greckiej nauki na arenie międzynarodowej.

Pakiet reform obejmuje również propozycję wprowadzenia jednolitej, sześcioletniej kadencji dla Prezydenta Republiki oraz wzmocnienie autonomii władzy sądowniczej, szczególnie w zakresie procedur powoływania najwyższych organów sędziowskich. Inicjatywy te stanowią kontynuację postulatów zgłoszonych 1 lutego 2026 roku przez ministra obrony Nikosa Dendiasa, który publicznie podkreślał pilną potrzebę wzmocnienia stabilności i wiarygodności instytucji państwowych. Zgodnie z przyjętym planem proceduralnym, deputowani Nowej Demokracji mają czas do końca lutego na zgłoszenie swoich uwag i propozycji, natomiast kompletny projekt partii zostanie zaprezentowany w marcu. Oficjalne rozpoczęcie procedur w parlamentarnej Komisji ds. Rewizji Wstępnej zaplanowano na kwiecień, co rozpocznie formalną drogę do zmiany prawa.

Obecna Konstytucja Grecji, która weszła w życie 11 czerwca 1975 roku, była do tej pory nowelizowana dwukrotnie – w 1986 oraz 2001 roku. Dzisiejsza inicjatywa Kyriakosa Mitsotakisa jest postrzegana jako jedno z najważniejszych przedsięwzięć politycznych ostatnich dekad, mające na celu gruntowną odnowę instytucjonalną republiki parlamentarnej i przygotowanie jej na wyzwania przyszłości. Aby jednak te dalekosiężne plany mogły zostać zrealizowane, rząd będzie musiał zbudować szeroki konsensus polityczny, wykraczający poza partyjne podziały, co będzie ostatecznym testem dojrzałości greckiej klasy politycznej w obliczu transformacji państwa w XXI wieku.