Thủ tướng Hy Lạp khởi xướng tiến trình cải cách Hiến pháp năm 1975 nhằm đáp ứng các thách thức đương đại

Vào thứ Hai, ngày 2 tháng 2 năm 2026, Thủ tướng Hy Lạp Kyriakos Mitsotakis đã chính thức công bố việc bắt đầu một quy trình toàn diện nhằm xem xét và sửa đổi Hiến pháp năm 1975 của quốc gia này. Thông điệp quan trọng này đã được ông truyền tải trực tiếp thông qua một bài phát biểu trên truyền hình gửi tới toàn thể quốc dân, đồng thời được củng cố bằng một văn bản chính thức gửi tới các thành viên của đảng Dân chủ Mới (ND) đang cầm quyền. Đây được xem là một bước đi chiến lược nhằm tái định hình nền tảng pháp lý cao nhất của đất nước sau nhiều thập kỷ duy trì cấu trúc cũ để phù hợp hơn với bối cảnh quốc tế mới.

Mục tiêu cốt lõi của cuộc cải cách lần này là hiện đại hóa văn kiện nền tảng được thông qua từ năm 1975, giúp Hy Lạp có khả năng ứng phó hiệu quả hơn với các thách thức toàn cầu mới nổi, đặc biệt là sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo và cuộc khủng hoảng khí hậu đang diễn ra gay gắt. Người đứng đầu chính phủ khẳng định quyết tâm thực hiện những "cải cách táo bạo" để đưa luật cơ bản phù hợp với thực tế của năm 2026, đồng thời tái cấu trúc khu vực công nhằm hạn chế ảnh hưởng của cái gọi là "nhà nước ngầm". Để bất kỳ sửa đổi nào được thông qua, chính phủ cần đạt được đa số đủ điều kiện là ba phần năm số phiếu bầu, tương đương với sự đồng thuận của ít nhất 180 nghị sĩ tại Quốc hội.

Công tác điều phối các nỗ lực cải cách Hiến pháp được giao cho Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Giorgos Gerapetritis, người sẽ làm việc chặt chẽ với Giáo sư Stelios Koutnatzis, Tổng thư ký của Thủ tướng. Trong khuôn khổ ủy ban nghị viện sắp được thành lập, vai trò báo cáo viên của đảng ND đã được tin tưởng giao cho cựu Bộ trưởng Evripidis Stylianidis. Bộ tham mưu điều phối còn có sự góp mặt của Bộ trưởng Nhà nước Akis Skertsos, Thứ trưởng Giorgos Mylonakis và Người phát ngôn chính phủ Pavlos Marinakis – người đã chịu trách nhiệm trình bày lộ trình thực hiện cụ thể cho công chúng và các bên liên quan ngay từ giai đoạn khởi động.

Những thay đổi được đề xuất sẽ tác động sâu rộng đến các khía cạnh then chốt của bộ máy nhà nước và đời sống xã hội. Đáng chú ý nhất là kế hoạch xem xét lại Điều 86, quy định về trách nhiệm hình sự của các bộ trưởng, nhằm tăng cường vai trò của các thẩm phán chuyên nghiệp để đảm bảo tính khách quan và minh bạch tối đa trong các phiên xét xử. Một mục tiêu ưu tiên khác là xóa bỏ "sự độc quyền lạc hậu" trong lĩnh vực giáo dục đại học bằng cách cho phép thành lập các trường đại học tư thục thông qua việc sửa đổi Điều 16 của Hiến pháp hiện hành, vốn quy định giáo dục đại học là đặc quyền của nhà nước và phải được cung cấp hoàn toàn miễn phí.

Bên cạnh đó, các sáng kiến khác bao gồm việc thiết lập một nhiệm kỳ sáu năm duy nhất cho vị trí Tổng thống Cộng hòa và củng cố mạnh mẽ tính độc lập của cơ quan tư pháp trong quy trình bổ nhiệm các vị trí lãnh đạo tòa án tối cao. Những đề xuất này được đưa ra ngay sau tuyên bố của Bộ trưởng Quốc phòng Nikos Dendias vào ngày 1 tháng 2 năm 2026 về nhu cầu cấp thiết phải củng cố các thể chế quốc gia để bảo vệ ổn định chính trị. Theo lộ trình, các nghị sĩ đảng ND sẽ trình bày đề xuất của mình trước cuối tháng 2, dự thảo toàn diện của đảng sẽ được đưa ra vào tháng 3, và các thủ tục chính thức tại Ủy ban sửa đổi sơ bộ của Quốc hội sẽ bắt đầu vào tháng 4 năm 2026.

Hiến pháp Hy Lạp có hiệu lực từ ngày 11 tháng 6 năm 1975 và đã từng trải qua các đợt sửa đổi quan trọng vào năm 1986 và 2001. Sáng kiến hiện tại của Thủ tướng Mitsotakis không chỉ đơn thuần là một sự điều chỉnh văn bản pháp lý, mà còn đánh dấu một nỗ lực chính trị quan trọng hướng tới việc đổi mới toàn diện thể chế của nền cộng hòa đại nghị trong thế kỷ 21. Để thực hiện thành công những thay đổi mang tính lịch sử này, chính phủ Hy Lạp sẽ cần xây dựng một sự đồng thuận rộng rãi giữa các lực lượng chính trị, nhằm tạo ra một nền tảng pháp lý vững chắc và tiến bộ cho quốc gia trong những thập kỷ tới.