Zuid-Afrika beëindigt deelname aan VN-vredesmacht in Congo tegen eind 2026

De regering van de Republiek Zuid-Afrika heeft formeel de ingrijpende beslissing bekendgemaakt om haar volledige militaire contingent terug te trekken uit de Stabilisatiemissie van de Verenigde Naties in de Democratische Republiek Congo, beter bekend onder de afkorting MONUSCO. President Cyril Ramaphosa heeft dit strategische besluit op 12 januari 2026 in een direct en persoonlijk telefoongesprek toegelicht aan de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties, António Guterres.

Deze historische stap markeert het definitieve einde van een tijdperk van bijna dertig jaar waarin Zuid-Afrika een onmisbare partner was in de vredesinspanningen van de VN op het grondgebied van de DRC. Op dit moment zijn de South African National Defence Force (SANDF) nog met een aanzienlijk contingent van meer dan 700 militairen vertegenwoordigd, wat het land positioneert als een van de meest cruciale deelnemers aan de missie. De volledige terugtrekking van alle manschappen zal naar verwachting voor het einde van 2026 zijn afgerond, waarbij het gehele proces in nauwe en voortdurende coördinatie met de VN-leiding zal worden uitgevoerd.

De officiële motivatie achter dit besluit is de dringende noodzaak voor de Zuid-Afrikaanse overheid om de middelen en het personeel van de SANDF te herverdelen en te consolideren na drie decennia van intensieve regionale inzet. Deze heroriëntatie vindt plaats in een periode waarin de veiligheidssituatie in de oostelijke provincies van de DRC uiterst fragiel blijft. De aanhoudende en gewelddadige activiteiten van diverse gewapende groeperingen, waaronder de beruchte M23-beweging, zorgen voor een klimaat van constante dreiging en onzekerheid.

Hoewel de VN-Veiligheidsraad het mandaat van MONUSCO onlangs heeft verlengd tot 20 december 2026 om de bescherming van de burgerbevolking te waarborgen, blijft de situatie op de grond precair. De escalatie van het geweld in strategische regio's zoals Noord-Kivu, Zuid-Kivu en Ituri is bijzonder alarmerend; in het afgelopen jaar alleen al zijn daar meer dan 7.000 dodelijke slachtoffers gedocumenteerd. Deze schokkende cijfers onderstrepen de enorme humanitaire uitdagingen en de complexiteit van het handhaven van de vrede in dit deel van het continent.

Binnen de Zuid-Afrikaanse politieke context wordt de beslissing ook sterk beïnvloed door eerdere operationele struikelblokken en logistieke uitdagingen die de effectiviteit en veiligheid van de troepen in de DRC bemoeilijkten. Financiële aspecten spelen hierbij eveneens een doorslaggevende rol; een eerdere verlenging van de aanwezigheid van ruim 1.000 militairen tot december 2024 kostte de Zuid-Afrikaanse belastingbetaler meer dan 42 miljoen dollar. Er is nu sprake van een fundamentele strategische verschuiving, waarbij de focus verlegd wordt van langdurige buitenlandse missies naar het versterken van het binnenlandse defensiebeheer en de nationale veiligheidsprioriteiten.

Ondanks de terugtrekking uit het specifieke MONUSCO-kader, benadrukt Pretoria dat Zuid-Afrika gecommitteerd blijft aan bredere vredesinitiatieven onder de vlag van de Afrikaanse Unie en de SADC. MONUSCO, dat al sinds 1999 een actieve rol speelt in de regio, verliest met het vertrek van het Zuid-Afrikaanse contingent een van zijn meest ervaren partners. Dit roept onvermijdelijk vragen op over de toekomstige stabiliteit in de DRC en het vermogen van de resterende VN-macht om de orde te handhaven. De uiteindelijke beslissing weerspiegelt een nieuwe fase in de militaire strategie van Zuid-Afrika, gericht op interne reorganisatie en een efficiëntere inzet van defensiemiddelen.