Nam Phi sẽ hoàn tất việc rút quân khỏi phái bộ Liên Hợp Quốc tại CHDC Congo vào cuối năm 2026

Chính phủ Cộng hòa Nam Phi đã chính thức đưa ra thông báo quan trọng về việc rút toàn bộ lực lượng quân sự của mình khỏi Phái bộ Ổn định của Liên Hợp Quốc tại Cộng hòa Dân chủ Congo, thường được biết đến với tên gọi MONUSCO. Quyết định mang tính bước ngoặt này đã được Tổng thống Cyril Ramaphosa trực tiếp thông báo tới Tổng thư ký Liên Hợp Quốc, ông António Guterres, thông qua một cuộc điện đàm diễn ra vào ngày 12 tháng 1 năm 2026. Sự kiện này không chỉ đơn thuần là một cuộc rút quân mà còn đánh dấu sự khép lại của một chương lịch sử kéo dài gần ba mươi năm, trong đó Nam Phi luôn là quốc gia đi đầu hỗ trợ các nỗ lực gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc tại CHDC Congo. Hiện tại, Lực lượng Phòng vệ Quốc gia Nam Phi (SANDF) vẫn đang duy trì một lực lượng hùng hậu với hơn 700 binh sĩ tại MONUSCO, giữ vai trò là một trong những đối tác chiến lược và quan trọng nhất của phái bộ. Theo kế hoạch đã được thống nhất, toàn bộ quá trình rút quân sẽ được thực hiện một cách bài bản và dự kiến hoàn tất trước khi năm 2026 kết thúc, dưới sự phối hợp chặt chẽ và nhịp nhàng với các cơ quan chuyên môn của Liên Hợp Quốc.

Lý giải về quyết định này, chính phủ Nam Phi nhấn mạnh rằng đây là thời điểm cần thiết để thực hiện việc tái phân bổ và củng cố các nguồn lực chiến lược của SANDF sau gần ba thập kỷ dấn thân vào các chiến dịch gìn giữ hòa bình đầy cam go trong khu vực. Quyết định này được đưa ra trong một bối cảnh địa chính trị vô cùng nhạy cảm, khi tình hình an ninh tại các tỉnh phía Đông của CHDC Congo vẫn đang trong tình trạng báo động đỏ do sự hoành hành của các nhóm vũ trang, đặc biệt là phong trào M23. Mặc dù Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đã quyết định gia hạn nhiệm vụ của MONUSCO cho đến ngày 20 tháng 12 năm 2026 nhằm bảo vệ tính mạng của hàng triệu dân thường, nhưng thách thức vẫn còn đó. Những con số thống kê đau lòng về tình trạng bạo lực leo thang tại các khu vực như Bắc Kivu, Nam Kivu và Ituri — nơi đã ghi nhận hơn 7.000 trường hợp tử vong chỉ trong vòng một năm qua — đã cho thấy mức độ nghiêm trọng và phức tạp của cuộc xung đột mà các lực lượng quốc tế đang phải đối mặt.

Bên cạnh những lý do về chiến lược quân sự, các yếu tố chính trị nội bộ tại Nam Phi cũng đóng một vai trò then chốt trong việc định hình quyết định rút quân lần này. Các nhà quan sát chỉ ra rằng các đơn vị quân đội Nam Phi khi triển khai tại CHDC Congo đã phải đối mặt với không ít khó khăn về mặt vận hành, từ việc đảm bảo an toàn cho binh sĩ trước các cuộc tấn công bất ngờ đến những thách thức khổng lồ trong công tác hậu cần và tiếp tế. Đáng chú ý, việc duy trì sự hiện diện của hơn 1.000 quân nhân Nam Phi tại quốc gia Trung Phi này theo phê duyệt trước đó của Tổng thống Ramaphosa đến tháng 12 năm 2024 đã đặt một gánh nặng tài chính đáng kể lên ngân sách quốc gia, với chi phí ước tính vượt quá 42 triệu USD. Những con số này, kết hợp với nhu cầu cấp thiết về việc hiện đại hóa và tái định hướng các nguồn lực quốc phòng, đã thúc đẩy một sự chuyển dịch chiến lược: từ ưu tiên các chiến dịch triển khai quân dài hạn ở nước ngoài sang tập trung nâng cao năng lực quản lý và phòng thủ trong nước.

Tuy nhiên, việc rút quân khỏi MONUSCO không đồng nghĩa với việc Nam Phi sẽ từ bỏ vai trò của mình trong các vấn đề an ninh châu lục. Chính phủ nước này đã khẳng định lại cam kết sắt đá trong việc tham gia vào các sáng kiến hòa bình rộng lớn hơn dưới sự dẫn dắt của Liên minh Châu Phi (AU), Cộng đồng Phát triển Miền Nam Châu Phi (SADC) và Liên Hợp Quốc. Điều này minh chứng rằng sự thay đổi này chỉ tập trung vào việc tái cấu trúc sự hiện diện trong khuôn khổ MONUSCO chứ không phải là sự rút lui hoàn toàn khỏi các cam kết an ninh khu vực. MONUSCO, vốn được thành lập từ năm 1999 và là một trong những phái bộ gìn giữ hòa bình lâu đời nhất thế giới, chắc chắn sẽ phải đối mặt với những thách thức mới khi thiếu vắng sự đóng góp của Nam Phi. Sự rời đi của một lực lượng giàu kinh nghiệm như SANDF sẽ đặt ra những dấu hỏi lớn về khả năng duy trì sự ổn định lâu dài tại CHDC Congo, đồng thời phản ánh rõ nét những ưu tiên chiến lược mới của Nam Phi trong việc tái tổ chức và tối ưu hóa sức mạnh của Lực lượng Phòng vệ Quốc gia.