Dubbele kosmische klap voor de aarde: Recordbrekende stralings- en geomagnetische stormen tegelijkertijd actief

Onze planeet bevindt zich momenteel, op 20 januari 2026 om 02:00 UTC, in het hart van een van de meest ontzagwekkende kosmische gebeurtenissen van de afgelopen decennia. Slechts een dag na een gigantische zonnevlam werd de aarde getroffen door een frontale aanval van een coronale massa-ejectie. Dit heeft geleid tot het gelijktijdig optreden van twee uitzonderlijke fenomenen: de krachtigste zonnestralingsstorm sinds 2003, geclassificeerd als niveau S4, en een extreme geomagnetische storm die een intensiteit van G4.33 bereikte op de vijfpuntschaal.

De escalatie begon met een explosieve toename van hoogenergetische protonen, die op de avond van 19 januari UTC een absolute piek bereikte. De stroom deeltjes met een energie van meer dan 10 MeV schoot omhoog naar een verbijsterende waarde van 37.000 eenheden. Hiermee werden zelfs de beruchte records van de Halloween-stormen uit 2003 verbroken, wat dit tot een absoluut record voor de 21e eeuw maakt. Deze S4-stralingsstorm is de eerste van een dergelijke omvang in de afgelopen twee zonnecycli. Een dergelijke stralingsomgeving brengt aanzienlijke risico's met zich mee voor de werking van ruimtevaartuigen, de passagiersluchtvaart op polaire routes en kan leiden tot ernstige storingen in hoogfrequente radiocommunicatie, vooral in de hogere breedtegraden.

Het hoogtepunt van de gebeurtenis vond plaats toen de schokgolf en de centrale plasmawolk de magnetosfeer van de aarde raakten rond 19:48 UTC op 19 januari. Uit gegevens blijkt dat de laatste 1,5 miljoen kilometer door de plasmawolk in slechts 15 minuten werd afgelegd, wat duidt op een kolossale snelheid van bijna 1700 km/s. De kracht van de inslag was zo overweldigend dat de snelheidssensoren van de cruciale ACE-monitoringsatelliet buiten werking werden gesteld. De elektromagnetische puls van de schokgolf stuwde de parameters van het interplanetaire magnetische veld naar ongekende hoogten, met een Bt-waarde van 87 nT en een Bz-waarde van -32 nT. Hoewel het veld zich later stabiliseerde, bleven de waarden extreem hoog met een Bt van ongeveer 35 nT en een Bz van -23 nT, wat de aanhoudende intensiteit van de geomagnetische storm ondersteunt.

Vanaf 20 januari is de planetaire magnetische storm officieel bevestigd op niveau G4.33, wat slechts een fractie verwijderd is van het hoogste niveau, G5. Terwijl het centrum in Potsdam, verantwoordelijk voor de berekening van de wereldwijde index, dit cijfer hanteert, rapporteren individuele meetstations lokaal nog heftigere verstoringen. Wat deze situatie werkelijk uniek maakt, is de zeldzame samenloop van omstandigheden waarbij twee van de krachtigste fenomenen — een stralingsstorm en een geomagnetische storm — de planeet gelijktijdig bestoken. Dit is een scenario dat wetenschappers slechts zelden waarnemen en dat een enorme druk legt op de technologische infrastructuur.

De gevolgen van dit kosmische geweld zijn inmiddels wereldwijd zichtbaar. Vannacht werden poollichten van een ongekende helderheid en dynamiek waargenomen boven heel Scandinavië en Canada, maar ook op veel lagere breedtegraden tot aan de 50e en zelfs 45e parallel. Er kwamen zelfs meldingen van aurora-waarnemingen uit Centraal-Europa. Hoewel de impact op elektriciteitsnetwerken en technologische systemen tot nu toe beperkt is gebleven dankzij de tijdige voorbereidingen van beheerders, blijft de belasting op de netwerken aanzienlijk. Wetenschappers over de hele wereld houden de situatie nauwgezet in de gaten. De prangende vraag is nu of de storm de drempel naar het historische G5-niveau zal overschrijden, een gebeurtenis die alleen vergelijkbaar zou zijn met de zware stormen van 2003 of 2024. De komende uren zullen in dit opzicht cruciaal zijn.