Zeldzaam Fenomeen Vastgelegd: Rode Sprite Boven West-Australië

Begin januari 2026 was een zeldzaam atmosferisch verschijnsel, bekend als een rode sprite, te zien en vastgelegd in de afgelegen noordelijke regio Kimberley in West-Australië. Dit type gebeurtenis behoort tot de categorie Transiënte Lichtgevende Fenomenen (TLE's). Het moment werd gefotografeerd door stormjager JJ Rao. De sprite manifesteerde zich als een vluchtige, rode lichtflits die hoog boven een krachtige onweersbui verscheen.

Rode sprites zijn in wezen grootschalige elektrische ontladingen die zich afspelen in de mesosfeer, op hoogtes variërend tussen de 50 en 90 kilometer boven de cumulonimbuswolken. Hoewel ze soms ten onrechte 'bliksem in de bovenste atmosfeer' worden genoemd, zijn sprites in essentie koude plasma-ontladingen. Dit staat in schril contrast met de hete kanaalontlading van gewone bliksem in de troposfeer; hun werking lijkt meer op die van een gasontlading in een TL-buis. Men neemt aan dat de rode gloed ontstaat door de excitatie van atmosferische stikstof in de ijle luchtlagen, wat resulteert in de emissie van rood licht.

Deze fenomenen zijn een indirect gevolg van de bliksemactiviteit die zich eronder afspeelt. Ze worden vaak getriggerd door zeer sterke positieve ontladingen die tussen de onweerswolk en de aarde plaatsvinden. Meteoroloog en fotograaf Danny Velgama heeft eerder benadrukt dat de regio Kimberley een uitgelezen locatie is om sprites te observeren. Dit komt door de minimale lichtvervuiling en het overwegend vlakke terrein. Het vastleggen van deze gebeurtenissen vereist een uiterst precieze positionering van de camera ten opzichte van de storm, die zich soms 150 tot 200 kilometer ver kan bevinden. Een fotograaf in Derby die bijvoorbeeld een storm bij Fitzroy Crossing vastlegt, moet dit nauwkeurig timen. Dit illustreert de inherente moeilijkheidsgraad bij het documenteren van deze vluchtige verschijnselen.

De wetenschappelijke gemeenschap bevestigt dat sprites zich onderscheiden van gewone bliksem, niet alleen door hun locatie – de mesosfeer versus de troposfeer – maar ook door hun samenstelling als lichtgevend plasma. Het bestaan van TLE's werd voor het eerst theoretisch geschetst door de Schotse natuurkundige Charles Thomson Rees Wilson in 1924. Desondanks duurde het tot 1989 voordat de eerste fotografische bewijzen werden verzameld. Sprites kunnen diverse vormen aannemen; zo zijn er structuren met dalende 'tentakels' die soms de bijnaam 'wortel sprites' krijgen. De observatie in Kimberley in januari 2026 draagt bij aan het lopende onderzoek naar TLE's, waarvan wetenschappers vermoeden dat ze een rol spelen in het elektrische evenwicht van onze planeet.

Voor een succesvolle registratie worden vaak zeer gevoelige zwart-wit CCD-camera's ingezet. Hoewel deze de rode kleur niet vastleggen, bieden ze de noodzakelijke gevoeligheid om gebeurtenissen te registreren die slechts milliseconden duren. Onderzoekers, waaronder degenen die betrokken zijn bij NASA’s Spritacular-project, maken veelvuldig gebruik van crowdsourcing om beelden te verzamelen. Dit helpt hen de mechanismen achter de vorming van deze fenomenen beter te doorgronden. Sprites fungeren immers als een cruciale, maar nog deels onbegrepen, verbinding tussen de weersystemen op aarde en de geladen lagen van de ruimte.