De oceaan zonder grenzen krijgt een wettelijke stem: Het High Seas Treaty (BBNJ) treedt officieel in werking

Op 17 januari 2026 is een historisch keerpunt bereikt voor de bescherming van onze blauwe planeet. De VN-overeenkomst over de biodiversiteit in gebieden buiten de nationale jurisdictie, beter bekend onder de afkorting BBNJ of het High Seas Treaty, is op deze dag officieel van kracht geworden. Dit verdrag markeert de allereerste keer dat er een volwaardig internationaal juridisch kader bestaat dat specifiek is ontworpen om de enorme, voorheen grotendeels ongereguleerde wateren van de open oceaan te beheren en te behoeden voor exploitatie.

Dit baanbrekende juridische instrument biedt de internationale gemeenschap essentiële middelen die voorheen ontbraken. Dankzij het BBNJ-verdrag is het nu mogelijk om:

• beschermde mariene gebieden op te richten in de volle zee, ver buiten de maritieme grenzen van individuele landen;
• een verplichte beoordeling van de milieueffecten te eisen voor commerciële of industriële activiteiten die in de open oceaan plaatsvinden;
• nieuwe en rechtvaardigere regels vast te stellen voor de omgang met mariene genetische bronnen en de uitwisseling van wetenschappelijke onderzoeksgegevens.

De weg naar de daadwerkelijke implementatie van dit verdrag werd vrijgemaakt toen de drempel van 60 ratificaties werd bereikt. Vanaf dat moment begon de formele aftelling naar de inwerkingtreding op 17 januari 2026. De wereldwijde bereidheid om actie te ondernemen bleek echter nog groter dan de minimale vereiste; verschillende rapporten wijzen erop dat het aantal landen dat het verdrag heeft geratificeerd medio januari de 80 al was gepasseerd, wat de enorme internationale politieke wil onderstreept.

Het belang van dit verdrag voor het behoud van het mariene ecosysteem kan nauwelijks worden overschat. Maar liefst tweederde van de wereldwijde oceanen bestaat uit wateren die buiten de nationale grenzen vallen. Voor de komst van het BBNJ-verdrag bestonden deze gebieden in een juridisch vacuüm, waarbij regels vaak versnipperd waren en het uiterst moeilijk was om gecoördineerde beschermingsmaatregelen snel en effectief op te starten. Met dit nieuwe kader kan de ambitieuze doelstelling om tegen 2030 minstens 30% van de oceanen onder bescherming te hebben, de zogenaamde '30 by 30'-visie, eindelijk als een samenhangend systeem worden gerealiseerd.

Ondanks dit succes is het belangrijk om te erkennen dat het BBNJ-verdrag geen directe oplossing biedt voor alle maritieme uitdagingen. Zo valt de kwestie van diepzeemijnbouw op de oceaanbodem buiten het directe bereik van dit verdrag; dit blijft het domein van de Internationale Zeebodemautoriteit. Het High Seas Treaty moet daarom niet worden gezien als een allesoplossende 'magische knop', maar eerder als een essentieel nieuw diplomatiek podium waarop de belangrijkste toekomstige beslissingen voor de gezondheid van onze oceanen zullen worden genomen.

De inwerkingtreding van dit verdrag symboliseert een moment van collectieve volwassenheid voor de mensheid. Het is het moment waarop de oceaan niet langer wordt beschouwd als een 'niemandsland' waar alles geoorloofd is, maar als een gemeenschappelijk huis dat vraagt om zorgvuldig beheer en gedeelde verantwoordelijkheid. Het verschuift ons perspectief van een verdeelde wereld naar een visie van een gezamenlijke, levende horizon die we samen moeten koesteren voor toekomstige generaties.