Platentektoniek Blijkt Cruciale Regulator van Klimaatcycli Over 540 Miljoen Jaar

Recent onderzoek, gepubliceerd in januari 2026 in het tijdschrift Communications, Earth and Environment, wijst uit dat de dynamiek van de aardse platentektoniek een grotere, voorheen onderschatte rol speelt in het reguleren van het klimaat over geologische tijdspannen. De studie, geleid door wetenschappers als Dr. Ben Mather van The University of Melbourne en Professor Dietmar Müller van de University of Sydney, maakte de reconstructie van koolstofbewegingen tussen vulkanen, oceanen en de aardkern over de afgelopen 540 miljoen jaar mogelijk door middel van geavanceerde computermodellen van plaattektoniek.

Deze nieuwe inzichten dagen de langgekoesterde opvatting uit dat vulkanische bogen, gevormd bij convergerende plaatgrenzen, de voornaamste natuurlijke bron van kooldioxide voor de atmosfeer waren. De modellen tonen aan dat de mid-oceanische ruggen en continentale rifts, de zones waar tektonische platen uit elkaar bewegen, gedurende het grootste deel van de aardgeschiedenis de meest invloedrijke drijfveren van de koolstofcyclus waren. Dit komt doordat de oceanen grote hoeveelheden kooldioxide vastleggen in sedimenten op de zeebodem, die vervolgens via subductiezones in de diepe koolstofcyclus weer vrijkomen.

De computermodellen slaagden erin om de grote verschuivingen tussen de 'broeikas'- en 'ijshuis'-klimaten gedurende de onderzochte periode van 540 miljoen jaar nauwkeurig te voorspellen. Tijdens de broeikasperioden werd netto meer koolstof uitgestoten dan vastgelegd, terwijl tijdens de ijshuisperioden de verlaging van de atmosferische CO2-concentratie door sequestratie leidde tot afkoeling. Een cruciale bevinding is dat de emissies van vulkanische bogen, zoals die rond de Pacifische Ring van Vuur, pas in de laatste 100 miljoen jaar de dominante bron van koolstof werden. Deze recente dominantie wordt in verband gebracht met de evolutie van planktonische kalkvormers, een type fytoplankton, dat ongeveer 150 miljoen jaar geleden opkwam en grote hoeveelheden koolstof in diepzeeafzettingen opsloeg.

Professor Müller merkte op dat de bevindingen helpen bij het verklaren van belangrijke historische klimaatschommelingen, waaronder de late Paleozoïsche ijstijd en de warme Mesozoïsche broeikaswereld. De implicaties van dit onderzoek zijn significant voor de hedendaagse klimaatwetenschap; het biedt een essentieel nieuw kader voor het begrijpen van de natuurlijke langetermijnregulatie van het klimaat op Aarde. Dr. Mather benadrukte dat het inzicht in het verleden helpt om de snelheid van de huidige klimaatverandering te kaderen, aangezien menselijke activiteiten momenteel koolstof veel sneller uitstoten dan enig natuurlijk geologisch proces dat voorheen is waargenomen.

De theorie van platentektoniek verklaart de ligging van continenten, oceanen en gebergten, waarbij de lithosfeer is verdeeld in platen die bewegen door stromingen in de onderliggende asthenosfeer. De mid-oceanische ruggen, die de langste aaneengesloten gebergten op Aarde vormen met een gezamenlijke lengte van 70.000 km, ontstaan waar oceanische lithosfeer uit elkaar beweegt en magma opstijgt. Dit onderzoek onderstreept de complexe balans tussen koolstofemissies van het aardoppervlak en de opslag in sedimenten, wat cruciaal is voor toekomstige klimaatmodellen.