Zgromadzenie Ekspertów wybrało Modżtabę Chameneiego na Najwyższego Przywódcę Iranu pod naciskiem Korpusu Strażników Rewolucji

Republika Islamska Iranu znalazła się w obliczu bezprecedensowego kryzysu sukcesyjnego po oficjalnym potwierdzeniu śmierci Najwyższego Przywódcy, ajatollaha Alego Chameneiego, do której doszło 1 marca 2026 roku. Tragiczny zgon był bezpośrednim skutkiem skoordynowanej operacji powietrznej przeprowadzonej przez siły Stanów Zjednoczonych oraz Izraela, wymierzonej w Teheran w sobotę, 28 lutego 2026 roku. W samym centrum tych dynamicznych wydarzeń politycznych znajduje się 56-letni Modżtaba Chamenei, syn zmarłego przywódcy, który według doniesień został wybrany na następcę przez 88-osobowe Zgromadzenie Ekspertów. To gremium duchowne, konstytucyjnie odpowiedzialne za powoływanie i nadzór nad liderem państwa, miało podjąć tę kluczową decyzję pod silną presją ze strony Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej (KSIR).

Modżtaba Chamenei, mimo że nigdy nie piastował oficjalnych stanowisk państwowych, jest opisywany jako konserwatywny duchowny posiadający niezwykle głębokie powiązania w strukturach Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej. Jego relacje z przyszłymi wysokimi rangą oficerami tej formacji zacieśniły się jeszcze podczas służby w irańskich siłach zbrojnych w trakcie wojny iracko-irańskiej. Przez co najmniej dwie dekady wywierał on znaczący wpływ na politykę kraju zza kulis, pełniąc rolę kluczowego decydenta w Biurze Najwyższego Przywódcy, znanym jako Bejt-e Rahbari. Warto przypomnieć, że Departament Skarbu USA nałożył na niego sankcje już w 2019 roku, argumentując, iż działał on w imieniu swojego ojca w charakterze oficjalnym, mimo braku formalnej nominacji na jakiekolwiek stanowisko.

Wspólna akcja militarna, która doprowadziła do śmierci Alego Chameneiego, pociągnęła za sobą również ofiary wśród członków jego najbliższej rodziny. Według informacji przekazanych przez agencję informacyjną Fars News Agency, powiązaną z Korpusem Strażników Rewolucji, zginęli także żona, córka, zięć oraz wnuk ajatollaha. Modżtaba Chamenei zdołał jednak przeżyć uderzenia skierowane na rezydencję w Teheranie. Ta gwałtowna i krwawa zmiana u szczytów władzy stanowi drugie tego typu wydarzenie w historii Republiki Islamskiej od momentu jej powstania w 1979 roku. Pierwszą taką sukcesją było wyniesienie Alego Chameneiego do godności Najwyższego Przywódcy po śmierci ajatollaha Ruhollaha Chomejniego w 1989 roku.

Proces wyboru nowego lidera stał się jeszcze bardziej skomplikowany, gdy domniemane miejsce spotkania Zgromadzenia Ekspertów w Kom – jednym z najważniejszych ośrodków szyickiego duchowieństwa – zostało zaatakowane przez izraelskie lotnictwo 3 marca 2026 roku. Aby zapewnić ciągłość władzy i szybki wybór następcy, irańskie media poinformowały, że obrady kontynuowano przy użyciu alternatywnych, prawdopodobnie wirtualnych metod komunikacji. Zgodnie z zapisami konstytucyjnymi, do czasu oficjalnego objęcia urzędu przez stałego następcę, państwem zarządza tymczasowa rada. W jej skład wchodzą obecnie prezydent Masud Pezeszkian oraz Alireza Arafi, którzy mają za zadanie przeprowadzić kraj przez ten burzliwy okres przejściowy.

Analitycy polityczni podkreślają, że zażyłe relacje Modżtaby z KSIR, który zgromadził w swoich rękach potężną siłę ekonomiczną i polityczną, czynią go idealnym kandydatem dla establishmentu siłowego w celu utrzymania wewnętrznej stabilności na tle konfliktów zewnętrznych. Vali Nasr, specjalista ds. Iranu z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa, zaznaczył, że ta elekcja sygnalizuje przejęcie faktycznej kontroli nad reżimem przez radykalną frakcję Strażników Rewolucji. Z kolei politolog Amin Saikal zauważa, że irański system władzy został zaprojektowany tak, by przetrwać sytuacje kryzysowe, dlatego w krótkiej perspektywie reżim prawdopodobnie zachowa spójność, o ile nie dojdzie do głębokich podziałów wewnątrz bloku siłowego.