Tổng quan về tuyên bố của Donald Trump đối với Greenland: Bước ngoặt địa chính trị mới tại Bắc Cực

Trong một thế giới mà những căng thẳng địa chính trị thường xuyên chiếm lĩnh các tiêu đề báo chí, sự kiện ngày 21 tháng 1 năm 2026 tại Davos đã trở thành một ví dụ điển hình về ngoại giao thực tiễn. Tổng thống Mỹ Donald Trump, người nổi tiếng với phong cách "nghệ thuật thương lượng", đã thông báo về việc đạt được một "khung thỏa thuận tương lai" liên quan đến Greenland và toàn bộ khu vực Bắc Cực sau cuộc gặp gỡ hiệu quả với Tổng thư ký NATO Mark Rutte. Tuyên bố này được đưa ra trên nền tảng Truth Social, không chỉ loại bỏ nguy cơ áp đặt thuế quan đối với hàng nhập khẩu từ châu Âu mà còn mở ra cánh cửa củng cố liên minh xuyên Đại Tây Dương. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các cuộc đàm phán, bối cảnh địa chính trị và lý do tại sao bước đi này có thể trở thành điểm xoay trục cho an ninh và kinh tế toàn cầu.

Cuộc khủng hoảng xung quanh Greenland – một vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch với dân số chỉ 57.000 người nhưng sở hữu giá trị chiến lược khổng lồ – đã bùng phát vào đầu tháng 1 năm 2026. Ông Trump, người vừa trở lại Nhà Trắng sau chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 2024, đã khơi lại ý tưởng mua hòn đảo này, một kế hoạch mà ông từng đưa ra lần đầu vào năm 2019. Greenland thu hút sự chú ý nhờ trữ lượng kim loại đất hiếm ước tính trị giá 5 nghìn tỷ USD, cùng với uranium và vị trí then chốt tại Bắc Cực, nơi băng tan đang mở ra các tuyến hàng hải và nguồn tài nguyên mới.

Diễn biến căng thẳng bắt đầu từ ngày 9 tháng 1 khi ông Trump tuyên bố: "Chúng tôi sẽ làm điều gì đó với Greenland, dù họ có thích hay không". Đến ngày 17 tháng 1, một lời đe dọa cụ thể đã được đưa ra: áp thuế 10% đối với hàng nhập khẩu từ 8 quốc gia châu Âu bao gồm Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Vương quốc Anh, Hà Lan và Phần Lan từ ngày 1 tháng 2. Mức thuế này dự kiến sẽ tăng lên 25% vào tháng 6 nếu không đạt được thỏa thuận về việc "mua lại toàn bộ". Động thái này đã gây ra làn sóng phản đối tại Nuuk, thủ đô của Greenland, nơi khoảng 1/3 dân số đã xuống đường với khẩu hiệu "Greenland không phải để bán". Các nhà lãnh đạo châu Âu cũng đã ra tuyên bố chung thể hiện sự đoàn kết với Đan Mạch và cảnh báo về một "vòng xoáy nguy hiểm" trong quan hệ quốc tế.

Tuy nhiên, vào ngày 21 tháng 1, sau cuộc hội đàm với ông Rutte tại Davos, Tổng thống Trump đã thay đổi giọng điệu. Ông viết: "Dựa trên một cuộc gặp rất hiệu quả... chúng tôi đã hình thành cơ sở cho một thỏa thuận tương lai về Greenland và toàn bộ khu vực Bắc Cực". Các mức thuế quan đe dọa đã bị hủy bỏ, và quá trình đàm phán tiếp theo sẽ được dẫn dắt bởi Phó Tổng thống JD Vance, Ngoại trưởng Marco Rubio và Đặc phái viên Steve Witkoff. Trong một cuộc phỏng vấn với Reuters, ông Rutte xác nhận: "Điều này đòi hỏi các đồng minh NATO phải tăng cường an ninh Bắc Cực, và chúng ta sẽ thấy những kết quả đầu tiên vào năm 2026, hy vọng là ngay từ đầu năm".

Mặc dù các chi tiết cụ thể vẫn được giữ kín, các nguồn tin từ NATO và chính quyền Trump đã hé lộ những khía cạnh then chốt. Thỏa thuận tập trung vào việc tăng cường hiện diện quân sự của NATO tại Bắc Cực nhằm đối phó với tầm ảnh hưởng ngày càng tăng của Nga và Trung Quốc. Trong khi Nga đang mở rộng hạm đội Bắc Cực, Trung Quốc cũng tích cực đầu tư vào các dự án tại Greenland với mục tiêu kiểm soát nguồn kim loại đất hiếm – yếu tố sống còn đối với ngành điện tử và năng lượng tái tạo.

Một trong những thành phần trung tâm của thỏa thuận là hệ thống "Vòm Vàng" (Golden Dome) – một mạng lưới phòng thủ tên lửa do ông Trump đề xuất, lấy cảm hứng từ hệ thống "Vòm Sắt" của Israel nhưng tích hợp thêm các thành phần không gian. Các cuộc đàm phán dự kiến sẽ mở rộng các căn cứ của Mỹ tại Greenland, chẳng hạn như căn cứ Thule, dựa trên hiệp định năm 1951 giữa Mỹ và Đan Mạch. Theo các chuyên gia từ Hội đồng Đại Tây Dương (Atlantic Council), điều này có thể bao gồm việc gia tăng hiện diện quân sự từ Đan Mạch và các đồng minh NATO khác, đồng thời mở rộng quyền tiếp cận cho Hoa Kỳ. Các mô hình như căn cứ có chủ quyền của Anh tại Síp hoặc cơ chế đồng chủ quyền tại Andorra đang được thảo luận để cân bằng lợi ích các bên.

Vấn đề tài nguyên khoáng sản cũng là trọng tâm thảo luận. Tổng thống Trump đã đề cập đến "quyền khai thác khoáng sản cho Mỹ và các đồng minh châu Âu". Ông Rutte làm rõ rằng việc khai thác thực tế chưa được thảo luận chi tiết tại cuộc gặp, nhưng các cuộc đàm phán giữa Mỹ, Đan Mạch và Greenland sẽ được tiếp tục. Điều này mở ra cơ hội cho các dự án chung nhằm đa dạng hóa nguồn cung kim loại đất hiếm toàn cầu, giảm bớt sự phụ thuộc vào Trung Quốc, quốc gia hiện đang nắm giữ 80% thị phần thế giới.

Dưới đây là các khía cạnh chính được kỳ vọng trong khung thỏa thuận:

• An ninh Bắc Cực: Tăng cường sự hiện diện của NATO để đối trọng với Nga và Trung Quốc, đảm bảo ổn định khu vực và bảo vệ các tuyến hàng hải.
• Hệ thống Vòm Vàng: Mở rộng phòng thủ tên lửa với các căn cứ tại Greenland, tạo ra bước đột phá về công nghệ bảo vệ trước các mối đe dọa tên lửa.
• Quyền khoáng sản: Tiếp cận các mỏ kim loại đất hiếm và uranium, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và đa dạng hóa chuỗi cung ứng.
• Chủ quyền: Tìm kiếm các giải pháp không thỏa hiệp về chủ quyền, tôn trọng quyền tự trị của Đan Mạch và Greenland thông qua các mô hình quản lý đặc biệt.
• Biện pháp kinh tế: Hủy bỏ thuế quan đối với giao dịch thương mại trị giá 1,2 nghìn tỷ USD giữa Mỹ và EU, củng cố liên minh kinh tế.

Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen đã hoan nghênh tiến trình đối thoại này, bà nhấn mạnh rằng việc thảo luận về an ninh Bắc Cực là điều tự nhiên và cần thiết. Bà khẳng định chủ quyền của hòn đảo là không thể thương lượng, nhưng Đan Mạch sẵn sàng đàm phán về hệ thống "Vòm Vàng" trong khuôn khổ nghĩa vụ đồng minh. Các nhà lãnh đạo Greenland, tiêu biểu là bà Aaja Chemnitz, bày tỏ sự nhẹ nhõm khi các biện pháp gây áp lực bị bãi bỏ, nhưng cũng lưu ý rằng cần phải có sự tham gia sâu rộng của người dân địa phương vào tiến trình này.

Tại NATO, ông Rutte nhấn mạnh mục tiêu bảo vệ Bắc Cực trước những thay đổi mà Trung Quốc và Nga đang thúc đẩy. Các chuyên gia như Matthew Kroenig từ Hội đồng Đại Tây Dương nhận định đây là một ví dụ điển hình về phong cách giao dịch của Trump, nơi các lời đe dọa được sử dụng như đòn bẩy đàm phán. Josh Lipsky bổ sung thêm rằng mặc dù châu Âu có thể thở phào nhẹ nhõm, nhưng đây chỉ là sự giải tỏa ngắn hạn và họ cần những đảm bảo chắc chắn hơn trước các mối đe dọa mới trong tương lai.

Trên mạng xã hội X (trước đây là Twitter), các phản ứng rất đa dạng, từ sự hoài nghi về tính khả thi của khung thỏa thuận đến sự ủng hộ mạnh mẽ cho một bước đột phá của NATO. Các bài đăng từ các cơ quan truyền thông lớn như FOX và POLITICO đều xác nhận rằng trọng tâm của các bước đi tiếp theo sẽ là vấn đề khoáng sản và duy trì chủ quyền. Sự kiện này cho thấy ngoại giao có thể biến một cuộc xung đột tiềm tàng thành một cơ hội hợp tác. Việc hủy bỏ thuế quan đã ngăn chặn những thiệt hại kinh tế nghiêm trọng, trong khi khung thỏa thuận mới mở đường cho các dự án chiến lược tại Bắc Cực. Đối với Hoa Kỳ, đây là một thắng lợi chiến lược; đối với châu Âu, đó là sự củng cố đoàn kết; và đối với thế giới, đó là một mô hình cân bằng lợi ích trong kỷ nguyên mới.