Przełom w Davos: Donald Trump i Mark Rutte ogłaszają porozumienie ramowe w sprawie Grenlandii i Arktyki

W świecie zdominowanym przez napięcia geopolityczne, wydarzenia z 21 stycznia 2026 roku w Davos stały się symbolem skutecznej dyplomacji w działaniu. Prezydent USA Donald Trump, stosując swoją charakterystyczną strategię negocjacyjną, ogłosił wypracowanie „ram przyszłego porozumienia” dotyczącego Grenlandii oraz całego regionu Arktyki po owocnym spotkaniu z sekretarzem generalnym NATO, Markiem Rutte. Oświadczenie to, opublikowane na platformie Truth Social, nie tylko zażegnało groźbę nałożenia ceł na europejski import, ale również otworzyło nowy rozdział w zacieśnianiu sojuszu transatlantyckiego i wzmacnianiu globalnego bezpieczeństwa.

Kryzys wokół Grenlandii – autonomicznego terytorium Danii zamieszkanego przez zaledwie 57 tysięcy osób, lecz o kolosalnym znaczeniu strategicznym – przybrał na sile na początku stycznia 2026 roku. Trump, powracając do Białego Domu po zwycięstwie w wyborach w 2024 roku, odświeżył koncepcję nabycia wyspy, którą po raz pierwszy przedstawił w 2019 roku. Zainteresowanie regionem wynika z ogromnych złóż metali ziem rzadkich, szacowanych na 5 bilionów dolarów, zasobów uranu oraz kluczowego położenia w Arktyce, gdzie topniejące lody odsłaniają nowe szlaki handlowe i zasoby naturalne.

Eskalacja nastąpiła 9 stycznia, gdy Trump zapowiedział podjęcie zdecydowanych działań wobec wyspy, stwierdzając, że „coś z tym zrobią, czy im się to podoba, czy nie”. Już 17 stycznia pojawiło się ultimatum: 10-procentowe cła na import z ośmiu krajów europejskich, w tym Danii, Norwegii, Szwecji, Francji, Niemiec, Wielkiej Brytanii, Holandii i Finlandii, miały wejść w życie 1 lutego, z perspektywą wzrostu do 25% w czerwcu, jeśli nie dojdzie do pełnego porozumienia o zakupie. Wywołało to masowe protesty w Nuuk, stolicy Grenlandii, gdzie na ulice wyszła jedna trzecia mieszkańców pod hasłem „Grenlandia nie jest na sprzedaż”, co spotkało się z solidarną reakcją liderów europejskich ostrzegających przed niebezpieczną spiralą w relacjach.

Przełom nastąpił jednak 21 stycznia w Davos, gdzie po rozmowach z Rutte, Trump zdecydowanie złagodził retorykę, ogłaszając fundamenty pod przyszłą współpracę arktyczną. Zapowiedziano natychmiastowe odwołanie karnych ceł, a dalsze negocjacje powierzono zespołowi wysokiego szczebla, w skład którego weszli wiceprezydent JD Vance, sekretarz stanu Marco Rubio oraz specjalny wysłannik Steve Witkoff. Mark Rutte w rozmowie z Reuters potwierdził, że sojusznicy z NATO muszą wzmocnić bezpieczeństwo w regionie, a pierwsze konkretne efekty tych działań powinny być widoczne już na początku 2026 roku.

Choć szczegółowe zapisy pozostają poufne, przecieki z kręgów NATO i administracji USA wskazują na koncentrację sił militarnych w celu przeciwdziałania rosnącym wpływom Rosji i Chin. Podczas gdy Rosja intensywnie rozbudowuje swoją flotę arktyczną, Chiny inwestują w grenlandzkie projekty wydobywcze, dążąc do kontroli nad surowcami krytycznymi dla nowoczesnej elektroniki i sektora odnawialnej energii. Porozumienie ma na celu zablokowanie tych ambicji poprzez zintegrowaną obecność sił zachodnich.

Kluczowym elementem nowej strategii jest projekt „Złota Kopuła” – system obrony przeciwrakietowej inspirowany izraelskim Iron Dome, lecz wzbogacony o komponent kosmiczny. Plan zakłada rozbudowę amerykańskich baz na Grenlandii, takich jak Thule, w oparciu o umowę z 1951 roku zawartą między USA a Danią. Eksperci z Atlantic Council sugerują, że może to prowadzić do zwiększenia obecności wojskowej Danii i innych sojuszników, przy jednoczesnym rozszerzeniu dostępu dla sił USA, być może z wykorzystaniem modeli suwerennych baz znanych z Cypru lub wspólnego zwierzchnictwa stosowanego w Andorze.

Kwestia zasobów naturalnych również znalazła się w centrum uwagi, a Trump wspomniał o zabezpieczeniu praw do wydobycia dla USA i europejskich partnerów. Choć Rutte zaznaczył, że bezpośrednia eksploatacja minerałów nie była głównym tematem spotkania w Davos, trójstronne rozmowy między USA, Danią i Grenlandią będą kontynuowane. Wspólne projekty mają na celu dywersyfikację dostaw metali ziem rzadkich i drastyczne zmniejszenie globalnej zależności od Chin, które obecnie kontrolują aż 80% tego strategicznego rynku.

Główne założenia porozumienia obejmują kilka kluczowych obszarów: wzmocnienie bezpieczeństwa arktycznego przeciwko Rosji i Chinom, wdrożenie systemu „Złota Kopuła” oraz uregulowanie praw do minerałów i uranu. Wszystko to ma odbywać się przy poszanowaniu suwerenności Danii i autonomii Grenlandii, bez konieczności dokonywania kontrowersyjnych transakcji terytorialnych. Istotnym elementem jest także stabilizacja handlu o wartości 1,2 biliona dolarów dzięki uniknięciu wyniszczającej wojny celnej między USA a Europą.

Reakcje na te doniesienia są pełne ulgi, choć dominuje ostrożny optymizm. Premier Danii Mette Frederiksen z zadowoleniem przyjęła dialog na temat bezpieczeństwa, podkreślając jednak, że suwerenność terytorialna nie podlega negocjacjom, choć Dania jest otwarta na współpracę w ramach „Złotej Kopuły”. Liderzy grenlandzcy, jak Aaja Chemnitz, wyrazili zadowolenie z rezygnacji z polityki siły, zaznaczając konieczność podmiotowego traktowania lokalnej ludności w dalszych procesach. Eksperci, tacy jak Matthew Kroenig, postrzegają groźby Trumpa jako skuteczne narzędzie nacisku, które doprowadziło do pożądanego przełomu dyplomatycznego.

Opisane wydarzenia pokazują, jak dynamiczna dyplomacja może przekształcić potencjalny konflikt w strategiczną szansę dla całego sojuszu. Odwołanie ceł zapobiegło ogromnym stratom ekonomicznym, a nowe ramy współpracy otwierają drogę do wzmocnienia obronności NATO i innowacji w sektorze technologicznym. Rok 2026 może stać się momentem, w którym Arktyka przestanie być punktem zapalnym, a stanie się symbolem partnerstwa przynoszącego stabilność i dobrobyt wszystkim uczestnikom tego historycznego porozumienia.