Trí tuệ Nhân tạo tại Mỹ: Tăng trưởng năng suất, chuyển đổi giáo dục và cuộc chiến pháp lý giữa Liên bang và Tiểu bang

Cuối năm 2025 chứng kiến một loạt sự kiện cho thấy sự thâm nhập sâu rộng và đa chiều của những tiến bộ Trí tuệ Nhân tạo (AI) vào nền kinh tế, lĩnh vực giáo dục và quản trị chính trị tại Hợp chủng quốc Hoa Kỳ. Bức tranh hiện lên có phần nghịch lý: một mặt, ghi nhận sự gia tăng đáng kể về năng suất lao động; mặt khác, những căng thẳng về thể chế liên quan đến việc giám sát công nghệ này lại leo thang. Giai đoạn này đang đặt nền móng để đến năm 2026, các mô hình AI có thể hoạt động như một hệ điều hành cơ bản cho nhiều quy trình kinh doanh.

Trong lĩnh vực lao động, trái ngược với những lo ngại ban đầu về tình trạng thất nghiệp hàng loạt mà các nhà phê bình như Thượng nghị sĩ Bernie Sanders đã cảnh báo, người ta lại chứng kiến sự bùng nổ năng suất trong nhóm lao động phổ thông. Ông Shyam Sankar, Giám đốc Công nghệ của Palantir, nhấn mạnh rằng AI đang mang lại “siêu năng lực” cho y tá và kỹ thuật viên, giúp đẩy nhanh quá trình tuyển dụng và đào tạo, từ đó thúc đẩy sự tăng trưởng của ngành công nghiệp Mỹ. Sự gia tăng năng suất này trong nền kinh tế Mỹ do việc triển khai AI tạo sinh đã được xác nhận qua một cuộc khảo sát gần đây của Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ (Fed) vào tháng 11 năm 2025. Fed lưu ý rằng ở giai đoạn hiện tại, AI đóng vai trò là “trợ lý ảo” (copilot), nâng cao hiệu quả thay vì gây ra các đợt sa thải hàng loạt ngay lập tức. Tuy nhiên, một nghiên cứu từ Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) cuối tháng 11 năm 2025 lại chỉ ra rằng AI đã có khả năng công nghệ thay thế 11,7% lực lượng lao động tại Mỹ, tương đương với 1,2 nghìn tỷ đô la tiền lương hàng năm, với rủi ro cao nhất tập trung vào các vị trí Nhân sự (HR), hậu cần và hành chính văn phòng.

Về mặt giáo dục, Đại học Purdue đã thực hiện một bước đi quan trọng khi áp dụng yêu cầu bắt buộc về “năng lực làm việc với AI” cho tất cả sinh viên đại học. Yêu cầu này, được Hội đồng Quản trị thông qua vào ngày 12 tháng 12, sẽ có hiệu lực đối với sinh viên năm nhất nhập học vào mùa thu năm 2026. Chủ tịch Purdue, Mung Chiang, giải thích quyết định này dựa trên “quy mô và tốc độ” tác động của AI đối với xã hội và giáo dục đại học, nhấn mạnh sự cần thiết phải “tiến lên phía trước”. Điều đáng chú ý là năng lực này sẽ được tích hợp vào chương trình giảng dạy hiện có mà không cần thêm tín chỉ, và các tiêu chí sẽ được xây dựng dựa trên tiêu chuẩn ngành, phản ánh nỗ lực trang bị cho sinh viên tốt nghiệp những kỹ năng mà thị trường lao động đang săn đón.

Ở cấp độ liên bang, chính quyền Tổng thống Trump vào ngày 15 tháng 12 năm 2025 đã khởi động sáng kiến “Tech Force” (Lực lượng Công nghệ Hoa Kỳ) kéo dài hai năm, nhằm thu hút khoảng 1.000 chuyên gia AI trẻ, kỹ sư và nhà phân tích dữ liệu vào các cơ quan liên bang với mức lương hàng năm từ 130.000 đến 195.000 đô la. Giám đốc OPM, Scott Overmyer, tuyên bố về sự cần thiết phải tăng cường chuyên môn kỹ thuật để hiện đại hóa hệ thống. Sáng kiến này, nhận được sự ủng hộ từ hơn hai chục tập đoàn công nghệ lớn, bao gồm cả OpenAI và Microsoft, hướng tới mục tiêu củng cố vị thế của Mỹ trong cuộc đua công nghệ toàn cầu.

Song song với các nỗ lực hiện đại hóa của liên bang, một xung đột pháp lý gay gắt đã nảy sinh ở cấp độ tiểu bang. Thống đốc Florida, Ron DeSantis, công khai khẳng định quyền của tiểu bang trong việc điều tiết AI, bất chấp sắc lệnh hành pháp gần đây của Tổng thống Trump nhằm thiết lập một tiêu chuẩn liên bang thống nhất, nhằm tránh một “tấm chăn chắp vá” gồm 50 chế độ quản lý khác nhau, theo quan điểm của Nhà Trắng. Những người ủng hộ sự kiểm soát của liên bang, bao gồm David Sacks, lập luận rằng bản chất xuyên tiểu bang của thương mại AI đòi hỏi một cách tiếp cận đồng bộ để duy trì khả năng cạnh tranh so với Trung Quốc. Trong khi đó, Văn phòng Quản lý và Ngân sách (OMB) liên bang đã ra chỉ thị rằng các mô hình AI của liên bang phải đưa ra kết quả “trung thực” và tránh xa các giáo điều ý thức hệ, yêu cầu khắc phục những điểm không nhất quán trước tháng 3 năm 2026.

Việc ứng dụng AI trong thương mại cũng làm dấy lên quan ngại, đặc biệt là cuộc điều tra của Ủy ban Thương mại Liên bang (FTC) về các thử nghiệm định giá linh hoạt của Instacart. Những thử nghiệm này cho thấy giá đối với một số người tiêu dùng cho các mặt hàng giống hệt nhau có thể cao hơn tới 23%, tiềm ẩn nguy cơ khiến một gia đình tiêu tốn thêm tới 1.200 đô la mỗi năm. Những sự kiện đa chiều này—từ tối ưu hóa lao động đến cuộc chiến về thẩm quyền pháp lý và sự công bằng cho người tiêu dùng—nhấn mạnh rằng vào cuối năm 2025, AI đã trở thành nhân tố trung tâm định hình cả quỹ đạo kinh tế lẫn chương trình nghị sự chính trị tại Hoa Kỳ.