ABD'de Yapay Zeka: Verimlilik Artışı, Eğitimde Dönüşüm ve Düzenleyici Çatışmalar

2025 yılının sonu, yapay zekanın (YZ) Amerika Birleşik Devletleri ekonomisine, eğitim sistemine ve siyasi yönetimine ne denli derin ve çok yönlü bir şekilde nüfuz ettiğini gösteren bir dizi olayın yaşandığı bir dönem oldu. Ortaya çıkan tablo bir paradoks içeriyor: Bir yandan işgücü verimliliğinde kayda değer bir sıçrama gözlemlenirken, diğer yandan bu teknolojinin denetimi konusunda kurumsal gerilimler tırmanıyor. Bu dönem, YZ modellerinin 2026 yılına gelindiğinde pek çok iş sürecinin temel işletim sistemi haline gelmesinin zeminini hazırlıyor.

İşgücü piyasasında, başlangıçta Senatör Bernie Sanders gibi eleştirmenlerin dile getirdiği kitlesel işsizlik endişelerinin aksine, mavi yakalı çalışanlar arasında verimlilikte bir patlama yaşandı. Palantir'in CTO'su Shyam Sankar, YZ'nin hemşireler ve teknisyenler gibi meslek gruplarına adeta süper güçler kazandırdığını, işe alım ve eğitim süreçlerini hızlandırdığını ve bunun da Amerikan sanayisinin büyümesine katkı sağladığını vurguladı. Üretken YZ'nin tetiklediği bu verimlilik artışı, Kasım 2025'te ABD Merkez Bankası (FED) tarafından yapılan son bir anketle de teyit edildi. FED, mevcut aşamada YZ'nin, ani ve büyük çaplı işten çıkarmalara yol açmak yerine, bir 'yardımcı pilot' görevi görerek verimliliği artırdığını belirtiyor. Ancak, Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nün (MIT) Kasım 2025 sonu araştırması, YZ'nin teknolojik olarak ABD'deki çalışanların yüzde 11,7'sini, yani yıllık 1,2 trilyon dolarlık maaş hacmini ikame etme kapasitesine sahip olduğunu ortaya koydu; en büyük riskin İnsan Kaynakları, lojistik ve ofis yönetimi alanlarında olduğu tespit edildi.

Eğitim cephesinde ise Purdue Üniversitesi önemli bir adım attı. Üniversite, tüm lisans öğrencileri için zorunlu bir 'YZ Çalışma Yeterliliği' şartı getirdi. Yönetim Kurulu tarafından 12 Aralık'ta onaylanan bu gereklilik, 2026 sonbaharında kayıt yaptıracak birinci sınıf öğrencileri için yürürlüğe girecek. Purdue Başkanı Mung Chiang, bu kararı YZ'nin toplum ve yükseköğretim üzerindeki etkisinin 'ölçeği ve hızı' ile gerekçelendirerek 'ilerleme kaydetme' zorunluluğuna dikkat çekti. Bu yeterlilik, ek kredi eklenmeksizin mevcut müfredatlara entegre edilecek ve kriterler, mezunların piyasada talep gören becerilere sahip olmasını sağlamak amacıyla sektör standartları dikkate alınarak belirlenecek.

Federal düzeyde ise Trump yönetimi, 15 Aralık 2025'te iki yıllık 'Tech Force' (ABD Teknoloji Gücü) girişimini başlattı. Bu program, yıllık 130.000 ila 195.000 dolar maaş aralığıyla yaklaşık 1.000 genç YZ uzmanını, mühendisi ve veri analistini federal kurumlara çekmeyi hedefliyor. OPM Direktörü Scott Copur, sistemleri modernize etmek için teknik uzmanlığın güçlendirilmesi gerektiğini belirtti. OpenAI ve Microsoft dahil olmak üzere yirmiyi aşkın teknoloji devinin desteklediği bu girişim, ABD'nin küresel teknoloji yarışındaki konumunu sağlamlaştırmayı amaçlıyor.

Federal modernizasyon çabalarına paralel olarak, eyaletler düzeyinde keskin bir düzenleyici çatışma baş gösterdi. Florida Valisi Ron DeSantis, Başkan Trump'ın yakın zamanda yayımladığı ve Beyaz Saray'ın 50 farklı düzenleme rejiminden oluşan bir 'yama yorgan' oluşmasını engellemek amacıyla tek bir federal standart belirlemesini amaçlayan genelgeye rağmen, eyaletin YZ'yi düzenleme hakkına sahip olduğunu kamuoyuna açıkladı. David Sacks gibi federal kontrol savunucuları, YZ'nin doğası gereği eyaletler arası bir ticaret konusu olduğunu ve Çin'e karşı rekabet gücünü korumak için tek tip bir yaklaşımın şart olduğunu savunuyor. Öte yandan, federal Yönetim ve Bütçe Ofisi (OMB), federal YZ modellerinin 'doğru' sonuçlar üretmesi ve ideolojik dogmalardan kaçınması gerektiğini emrederek, uyumsuzlukların Mart 2026'ya kadar giderilmesini talep etti.

YZ'nin ticari uygulamaları da tartışma yarattı. Federal Ticaret Komisyonu (FTC), Instacart'ın değişken fiyatlandırma deneylerine yönelik bir soruşturma başlattı. Bu deneyler, aynı ürünler için bazı tüketicilerin yüzde 23'e varan oranda daha yüksek fiyatlarla karşılaştığını ve bu durumun bir ailenin yıllık maliyetini 1.200 dolara kadar artırabileceğini gösterdi. Emeğin optimizasyonundan yargı yetkisi mücadelesine ve tüketici adaleti konularına kadar uzanan bu zıt olaylar silsilesi, 2025 sonu itibarıyla YZ'nin hem ABD'nin ekonomik gidişatını hem de siyasi gündemini belirleyen merkezi bir aktör haline geldiğini net bir şekilde ortaya koymaktadır.