Khi sự im lặng trở thành chính sách của sự chú ý: Tuần lễ Âm thanh UNESCO 2026

Từ ngày 19 tháng 1 đến ngày 1 tháng 2 năm 2026, thế giới sẽ cùng hướng về Tuần lễ Âm thanh UNESCO (UNESCO Sound Week) — một sáng kiến quốc tế đầy ý nghĩa, xuất hiện đúng vào thời điểm nhạy cảm của thời đại. Trong bối cảnh hành tinh đang bị quá tải bởi tiếng ồn, các tín hiệu báo động và sự hỗn loạn của kỷ nguyên số, sự chú ý của con người đang dần dịch chuyển. Giờ đây, chúng ta không còn quá chú trọng vào cường độ âm thanh mà tập trung nhiều hơn vào chất lượng âm thanh của cuộc sống.

Ngày nay, âm thanh không còn là một chủ đề chuyên biệt dành riêng cho các nhạc sĩ hay giới khoa học. Nó đã thực sự trở thành một thực hành xã hội thiết yếu, mời gọi sự tham gia của toàn cộng đồng vào việc tái nhận thức môi trường thính giác xung quanh chúng ta.

Tuần lễ Âm thanh UNESCO thực chất hướng đến những giá trị cốt lõi sau:

• Văn hóa lắng nghe một cách có ý thức trong đời sống hàng ngày.
• Thúc đẩy sinh thái học âm học để bảo vệ môi trường sống.
• Vai trò của âm thanh trong việc định hình cấu trúc xã hội, kiến trúc đô thị và trạng thái tâm lý nội tại của con người.

Câu chuyện ở đây không chỉ dừng lại ở âm nhạc, mà là về toàn bộ cảnh quan âm thanh của hành tinh. Đó là cách chúng ta lắng nghe và cảm nhận âm thanh từ các thành phố, trường học, đại dương, rừng già và lắng nghe chính tiếng lòng của bản thân mình.

Một điểm nhấn quan trọng trong chương trình năm nay là hai ngày cuối tuần, 24 và 25 tháng 1, dành riêng cho các dàn nhạc. Tuy nhiên, dàn nhạc ở đây không chỉ được nhìn nhận như những định chế biểu diễn nghệ thuật truyền thống, mà còn là những mô hình tiêu biểu cho việc lắng nghe tập thể.

Một dàn nhạc thực thụ bao gồm:

• Hàng chục cá nhân với những bản sắc và nhạc cụ riêng biệt.
• Sự kết nối chặt chẽ thông qua một sự tập trung chú ý chung.
• Khả năng cùng hít thở theo một nhịp điệu thống nhất.
• Sự nhạy bén trong việc phản ứng với những thay đổi nhỏ nhất từ đồng nghiệp.

Chính vì vậy, mô hình dàn nhạc ngày càng được xem như một ẩn dụ xã hội sâu sắc. Nó đặt ra câu hỏi về cách chúng ta có thể duy trì sự khác biệt cá nhân nhưng vẫn tạo ra được những âm thanh hòa hợp và đồng nhất trong một cộng đồng.

Tại sao vấn đề âm thanh lại trở nên cấp thiết và nhạy bén đến vậy vào năm 2026? Điều này được giải thích qua nhiều tầng lớp ý nghĩa khác nhau:

• Khoa học thần kinh đã chứng minh những tác động trực tiếp của âm thanh đối với hệ thần kinh con người.
• Sinh thái học cảnh báo về sự hủy hoại nghiêm trọng của các môi trường âm thanh tự nhiên do tác động của con người.
• Văn hóa đang đối mặt với sự mai một của kỹ năng lắng nghe lẫn nhau trong giao tiếp xã hội.

Tuần lễ Âm thanh UNESCO đã kết nối tất cả những khía cạnh này lại một điểm chung duy nhất: lắng nghe không phải là một trạng thái thụ động, mà là một sự tham gia tích cực vào thực tại đang diễn ra.

Ở cấp độ hành tinh, khi chúng ta đánh mất sự tĩnh lặng, chúng ta cũng đồng thời mất đi khả năng định hướng. Khi khả năng lắng nghe bị suy giảm, con người sẽ ngừng cảm nhận về các ranh giới, nhịp điệu và mối liên hệ tương hỗ giữa vạn vật xung quanh.

Chính vì lý do đó, âm thanh ngày nay được xem xét dưới nhiều vai trò quan trọng:

• Là một chỉ số đánh giá sức khỏe của môi trường sinh thái.
• Là chất keo gắn kết các thành phần trong xã hội lại với nhau.
• Là công cụ hữu hiệu để khôi phục lại sự cân bằng trong cuộc sống hiện đại.

Tuần lễ Âm thanh UNESCO không đơn thuần là một sự kiện được ghi dấu trên lịch trình quốc tế. Đây là một lời nhắc nhở sâu sắc dành cho hành tinh về chính sự tồn tại và bản chất nguyên thủy của nó.

Trong các truyền thống cổ xưa và các hệ thống triết học trên khắp thế giới, luôn tồn tại một điểm giao thoa kỳ diệu. Đó là quan niệm: Khởi thủy là Lời. Nhưng Lời ở đây không phải là một văn bản viết, mà chính là âm thanh, là sự rung động và là nhịp đập của sự hiện diện sống động.

Ludwig van Beethoven từng khẳng định: "Âm nhạc là một sự mặc khải cao siêu hơn mọi trí tuệ và triết học. Âm nhạc chính là người trung gian giữa đời sống tinh thần và đời sống cảm xúc". Nếu khởi đầu là Lời, thì có lẽ khởi đầu thực sự chính là Âm thanh: tiếng Om, rung động nguyên thủy mà từ đó mọi hình thái vật chất được mở ra. Nó không chỉ là một biểu tượng, mà là hơi thở của vũ trụ, là con sóng mang theo hình hài, vật chất và ý nghĩa.

Trong truyền thống Ấn Độ, tiếng Om (ॐ) được mô tả là điểm khởi đầu và cũng là nơi kết thúc của mọi sự. Đó là dấu hiệu của một âm thanh duy nhất, từ đó sinh ra muôn vàn sự đa dạng trong thế giới này.

Âm thanh là yếu tố tiên quyết và nguyên thủy nhất. Nó đã tồn tại từ trước khi có ngôn ngữ, trước khi có hình ảnh và trước cả khi có sự phân chia rạch ròi giữa khái niệm "cái tôi" và "thế giới bên ngoài".

Khi UNESCO đề cập đến âm thanh như một thực hành xã hội, điều này không giống như một ý tưởng mới mẻ vừa được phát minh. Ngược lại, nó giống như một sự khơi gợi lại những ký ức đã bị lãng quên từ lâu trong tâm thức nhân loại.

Đó là ký ức nhắc nhở chúng ta rằng:

• Lắng nghe đồng nghĩa với việc tham gia vào dòng chảy của cuộc sống.
• Sự im lặng không phải là sự vắng bóng của âm thanh, mà là một không gian chứa đựng tiềm năng.
• Sự hòa hợp không được tạo ra từ sự kiểm soát áp đặt, mà nảy sinh từ sự đồng điệu và thấu cảm.

Khi một người nhận ra rằng thế giới này được bắt đầu từ Âm thanh, họ sẽ thôi không còn la hét nữa. Thay vào đó, họ bắt đầu lắng nghe một cách chân thành. Chính trong sự lắng nghe ấy, chúng ta lại tìm thấy nhau thêm một lần nữa.

Mọi hành trình đi đến sự đồng thuận và hòa hợp đều bắt đầu từ chính tiếng Om tĩnh lặng và đầy chú tâm bên trong mỗi cá nhân. Chúng ta tuy có rất nhiều cá thể khác nhau, nhưng thực chất chúng ta là Một. Và ngày hôm nay, thông điệp đó đang vang vọng rõ ràng hơn bao giờ hết.