Kiedy cisza staje się polityką uważności: Tydzień Dźwięku UNESCO 2026

Od 19 stycznia do 1 lutego 2026 roku na całym świecie odbywać się będzie UNESCO Sound Week. Ta międzynarodowa inicjatywa w niezwykle precyzyjny sposób trafia w potrzeby współczesności, stając się odpowiedzią na wyzwania epoki zdominowanej przez informacyjny szum. W czasie, gdy nasza planeta jest przeciążona hałasem, sygnałami alarmowymi i cyfrowym pośpiechem, uwaga społeczna przesuwa się z samej głośności na jakość brzmienia naszego życia.

Dzisiaj tematyka ta przestała być jedynie niszowym zagadnieniem interesującym wyłącznie muzyków, akustyków czy wąskie grono naukowców. UNESCO Sound Week promuje podejście, w którym dbałość o sferę dźwiękową staje się istotną praktyką społeczną, wpływającą na codzienne funkcjonowanie każdego człowieka w przestrzeni publicznej.

Główne założenia tego wydarzenia koncentrują się wokół kilku kluczowych filarów:

• kultury świadomego i uważnego słuchania,
• ekologii akustycznej i ochrony naturalnych środowisk dźwiękowych,
• roli dźwięku w procesie kształtowania nowoczesnych społeczeństw, miast oraz wewnętrznej równowagi jednostki.

Inicjatywa ta nie ogranicza się wyłącznie do sfery muzycznej. Skupia się ona na szeroko rozumianym krajobrazie dźwiękowym planety, analizując to, jak odbieramy nasze miasta, szkoły, oceany i lasy. Jest to zaproszenie do refleksji nad tym, jak dźwięki otoczenia wpływają na naszą zdolność do słyszenia samych siebie w zgiełku codzienności.

Szczególne miejsce w harmonogramie wydarzeń zajmuje weekend zaplanowany na 24 i 25 stycznia, który w całości poświęcony zostanie orkiestrom. W ramach UNESCO Sound Week orkiestra nie jest traktowana jedynie jako tradycyjna instytucja koncertowa, lecz przede wszystkim jako fascynujący model kolektywnego słuchania i współdziałania.

Orkiestra stanowi unikalny organizm, w którym dziesiątki indywidualności jednoczą się poprzez wspólną uwagę. Muzycy oddychają w tym samym rytmie i reagują na najmniejsze zmiany w brzmieniu całości, co czyni ten zespół doskonałą metaforą społeczną. Pokazuje ona, jak różnorodne jednostki mogą współistnieć i brzmieć w sposób całkowicie zgodny, zachowując przy tym swoją tożsamość.

W 2026 roku kwestia dźwięku nabiera szczególnej ostrości i jest analizowana na wielu płaszczyznach. Neuronauka coraz częściej wskazuje na bezpośredni wpływ środowiska dźwiękowego na ludzki układ nerwowy, podczas gdy ekolodzy alarmują o postępującej degradacji naturalnych ekosystemów akustycznych.

Z perspektywy kulturowej UNESCO Sound Week zwraca uwagę na postępujący zanik umiejętności wzajemnego słuchania się w społeczeństwie. Inicjatywa łączy te wszystkie nurty w jednym punkcie, głosząc, że słuchanie nie jest czynnością pasywną, lecz stanowi formę aktywnego uczestnictwa w kreowaniu rzeczywistości.

Istnieje również głęboki wymiar planetarny tego zagadnienia. W momencie, gdy tracimy dostęp do ciszy, zaczynamy tracić orientację w świecie. Brak zdolności do uważnego słuchania sprawia, że przestajemy odczuwać naturalne granice, rytmy i subtelne powiązania między ludźmi a naturą.

Z tego powodu dźwięk jest obecnie rozpatrywany jako:

• kluczowy wskaźnik stanu ekologicznego środowiska,
• ważne spoiwo społeczne budujące relacje międzyludzkie,
• skuteczne narzędzie służące do przywracania wewnętrznego balansu.

UNESCO Sound Week nie jest zatem zwykłym wydarzeniem w kalendarzu kulturalnym, lecz ważnym przypomnieniem dla całej ludzkości o jej własnych korzeniach. Starożytne tradycje i systemy filozoficzne z różnych zakątków świata mają jeden wspólny punkt odniesienia: przekonanie, że u początku wszystkiego było Słowo.

W tym kontekście Słowo nie było rozumiane jako tekst pisany, lecz jako pierwotny dźwięk, wibracja i puls obecności. Jak zauważył Ludwig van Beethoven: „Muzyka jest objawieniem wyższym niż wszelka mądrość i każda filozofia. Muzyka jest pośrednikiem między życiem duchowym a zmysłowym”.

Jeśli przyjmiemy, że na początku był dźwięk, możemy postrzegać go jako pierwotną wibrację, z której wyłania się wszelka forma. W tradycji indyjskiej dźwięk OM (ॐ) jest opisywany jako początek i koniec wszystkiego – znak jedności, z której rodzi się nieskończona wielość form i znaczeń.

Dźwięk jest pierwotny względem języka, obrazu czy podziału na to, co wewnętrzne i zewnętrzne. Dzisiejsze działania UNESCO, które promują dźwięk jako praktykę społeczną, brzmią więc nie jak nowatorska koncepcja, lecz jak przywracanie utraconej pamięci o fundamentach naszego istnienia.

Ta odzyskana pamięć przypomina nam, że słuchanie jest formą zaangażowania, a cisza nie oznacza pustki, lecz jest żywą przestrzenią dla nowych możliwości. Prawdziwa harmonia nie rodzi się z narzuconej kontroli, lecz z umiejętności wzajemnego dostrojenia się do siebie nawzajem.

Kiedy człowiek przypomina sobie, że świat swój początek wziął z dźwięku, przestaje krzyczeć i zaczyna słuchać. To właśnie w procesie uważnego słuchania mamy szansę na nowo odnaleźć siebie i innych ludzi w otaczającym nas świecie.

Właśnie od tego momentu – od cichego, skupionego „OM” wewnątrz każdego z nas – rozpoczyna się droga do prawdziwego porozumienia. Choć jesteśmy różnorodni i liczni, w sferze dźwięku stanowimy jedność, co podczas UNESCO Sound Week staje się wyjątkowo słyszalne.