Sao chổi C/2026 A1 (MAPS) chuẩn bị cho cuộc chạm trán lịch sử với Mặt Trời vào năm 2026

Giới thiên văn học trên toàn thế giới đang đổ dồn sự chú ý vào sự kiện sao chổi C/2026 A1 (MAPS) chuẩn bị đi qua điểm cận nhật. Thuộc họ sao chổi Kreutz nổi tiếng, thiên thể này dự kiến sẽ đạt khoảng cách gần nhất với quang cầu Mặt Trời vào ngày 4 tháng 4 năm 2026. Ở khoảng cách chỉ 159.000 km, nó sẽ phải đối mặt với sức nóng khủng khiếp lên tới hơn một triệu độ C trong vùng vành nhật hoa. Họ sao chổi này được đặt theo tên của nhà thiên văn Heinrich Kreutz, bao gồm những vật thể rực rỡ trong lịch sử như Đại sao chổi năm 1843 và sao chổi Ikeya–Seki năm 1965.

C/2026 A1 (MAPS) lần đầu tiên được ghi nhận vào ngày 13 tháng 1 năm 2026 bởi một nhóm các nhà thiên văn học người Pháp thuộc chương trình MAPS. Việc phát hiện được thực hiện thông qua đài quan sát AMACS1 đặt tại San Pedro de Atacama, Chile. Tại thời điểm đó, vật thể này có độ sáng biểu kiến là 18 và cách Mặt Trời khoảng 308 triệu km. Đây là một kỷ lục mới đối với các phát hiện sao chổi họ Kreutz từ mặt đất khi được tìm thấy trước 81 ngày so với thời điểm cận nhật. Đến giữa tháng 3 năm 2026, độ sáng của nó đã tăng vọt gần 600 lần, đạt mức 10,8, cho phép những người yêu thiên văn có thể quan sát qua các kính viễn vọng nghiệp dư có khẩu độ từ 8 đến 10 inch.

Các dự báo về độ sáng cực đại của sao chổi này hiện vẫn đang có sự khác biệt lớn giữa các mô hình lý thuyết. Một kịch bản lạc quan cho rằng nó có thể đạt cấp sao -16, tương đương với độ sáng của trăng rằm, trong khi các ước tính thận trọng hơn đưa ra con số khoảng -5, ngang ngửa với sao Kim. Với độ nghiêng quỹ đạo khoảng 144 độ, C/2026 A1 được xác định là một mảnh vỡ từ một sao chổi khổng lồ đã tan rã từ hơn hai thiên niên kỷ trước. Các nhà khoa học hiện đang đặc biệt quan tâm đến khả năng duy trì cấu trúc của hạt nhân sao chổi dưới tác động cực hạn của nhiệt độ và lực hấp dẫn từ Mặt Trời.

Theo các mô hình phân tích, khả năng cao là thiên thể này sẽ bị tan rã hoàn toàn khi đi qua điểm cận nhật, một số phận thường thấy của các thành viên nhỏ trong gia đình Kreutz. Tuy nhiên, nếu hạt nhân đủ lớn để tồn tại, sao chổi với vận tốc di chuyển có thể vượt quá 1,5 triệu km/h này sẽ tạo nên một màn trình diễn ánh sáng vô cùng rực rỡ. Do nguy cơ khi quan sát trực tiếp bằng mắt thường gần Mặt Trời, các chuyên gia khuyến cáo sử dụng các phương tiện quan sát từ xa, đặc biệt là dữ liệu từ thiết bị LASCO C3 trên đài quan sát không gian SOHO để đảm bảo an toàn.

Điểm khác biệt của C/2026 A1 so với các mảnh vỡ Kreutz thông thường (có chu kỳ 700–800 năm) là quỹ đạo nghịch hành với chu kỳ lên tới khoảng 1660 năm. Điều này gợi ý rằng MAPS có thể là một mảnh vỡ "thế hệ thứ hai", có khả năng bắt nguồn từ một thiên thể mẹ từng được nhà sử học La Mã Ammianus Marcellinus ghi nhận vào năm 363 sau Công nguyên. Nếu sao chổi này không bị phá hủy và giữ vững độ sáng, những điều kiện quan sát lý tưởng nhất sẽ dành cho cư dân ở Nam bán cầu. Dự kiến, khoảng thời gian từ ngày 5 đến ngày 14 tháng 4 sẽ là lúc sao chổi xuất hiện rõ nhất trong ánh hoàng hôn buổi tối.

Sự kiện thiên văn này không chỉ mang lại cơ hội chiêm ngưỡng vẻ đẹp của vũ trụ mà còn cung cấp dữ liệu quý giá về sự tiến hóa của các thiên thể trong hệ Mặt Trời. Việc theo dõi sát sao hành trình của C/2026 A1 (MAPS) giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về tính chất vật lý của các mảnh vỡ sao chổi khi tiếp cận gần các ngôi sao. Dù kết quả cuối cùng là sự tan rã hay một màn tỏa sáng rực rỡ, ngày 4 tháng 4 năm 2026 chắc chắn sẽ là một cột mốc đáng nhớ đối với cộng đồng thiên văn học quốc tế.